zał nr 8  - wzór 
Umowa o roboty budowlane

zawarta w …………………… dnia _ _._ _._ _ _ _ r.

zawarta w dniu ......................... roku pomiędzy:

Gminą Lubomierz, z siedzibą w Lubomierzu, ul. Plac Wolności 1,59-623 Lubomierz, reprezentowaną  przez:
…………………………………….. – Burmistrza Lubomierza
przy kontrasygnacie ………………….. - Skarbnika Gminy
zwaną w dalszej  części umowy „Zamawiającym”, z jednej strony,

a 
..................................................................................................................................................
z siedzibą ............................................, ul. ....................................................., wpisanym/wpisaną  do Krajowego Rejestru Sądowego Rejestru Przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy 
w ...............Wydział KRS, pod Nr KRS..........................., o kapitale zakładowym......................zł.,

Lub

Panem/Panią ....................zam...........................(adres), przedsiębiorcą prowadzonym działalność pod firmą....................(nazwa), REGON ................................, NIP ................................., 
reprezentowanym przez:
1. ..................................................................................................................................................
2. ..................................................................................................................................................
zwanym dalej „Wykonawcą”, z drugiej strony.

Na podstawie dokonanego przez Zamawiającego wyboru oferty Wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego, opublikowanym w BZP poz. …………… z dnia ………….. oraz siedzibie i stronie internetowej Zamawiającego

zostaje zawarta umowa o następującej treści:

Preambuła
Umowa została zawarta w wyniku udzielenia zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego , na podstawie ustawy  z 29.01.2004 r. – Prawo zamówień publicznych ( tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1579 ze zm.), prowadzone w trybie art. 10 ust. 1 i 39 - 46 ustawy Pzp.
Wykonawca został wybrany w zorganizowanym przez Zamawiającego postępowaniu, którego przedmiotem jest : „Przebudowa budynku na funkcję żłobka wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną w Wojciechowie” 
Umowa jest jawna i podlega udostępnianiu na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej.
§ 1. Postanowienia ogólne
1.	Użyte skróty i oznaczenia:
1)	k.c. – ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.),
2)	pr. aut. – ustawa z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 880 ze zm.),
3)	pr. bud. – ustawa z 4.07.1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2017 r. poz. 1332 ze zm.),
4)	p.z.p. – ustawa z 29.01.2014 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1579 ze zm.),
5)	BIOZ – bezpieczeństwo i ochrona zdrowia,
7)	SIWZ – specyfikacja istotnych warunków zamówienia,
8)	STWiORB – specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych.
2.	Dla potrzeb interpretacji postanowień umowy Strony ustalają znaczenie następujących pojęć:
1)	Cena oferty = wynagrodzenie ryczałtowe Wykonawcy – cena wskazana w Ofercie Wykonawcy za wykonanie 1 części zamówienia Rewitalizacja Rynku w Lubomierzu 
2)	Dokumentacja budowy – pozwolenie na budowę wraz z załączonym Projektem budowlanym, Dziennik budowy, Protokoły odbiorów robót budowlanych, rysunki i opisy służące realizacji Obiektu budowlanego, operaty geodezyjne.
3)	Dokumentacja projektowa – zbiór dokumentów obejmujący w szczególności: Projekt budowlany, uwzględniający specyfikę robót budowlanych, Projekty wykonawcze, Przedmiar robót budowlanych, STWiORB i informację dotyczącą BIOZ (w przypadku, gdy jej opracowanie jest wymagane na podstawie przepisów).
4)	Dokumentacja powykonawcza – Dokumentacja budowy z naniesionymi zmianami dokonanymi w toku wykonywania robót budowlanych oraz geodezyjnymi pomiarami powykonawczymi.
5)	Dokument ubezpieczenia – polisa ubezpieczeniowa (lub inny dokument wystawiony przez ubezpieczyciela potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia) wraz z załącznikami, klauzulami, aneksami i ogólnymi warunkami umowy oraz potwierdzenie zapłaty składki ubezpieczeniowej.
6)	Dziennik budowy – urzędowy dokument przeznaczony do rejestrowania, w formie wpisów, przebiegu robót budowlanych oraz wszystkich zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku ich wykonywania i mających znaczenie przy ocenie technicznej prawidłowości wykonywania budowy, rozbiórki lub montażu; regulacje dotyczące Dziennika budowy określa Prawo budowlane i rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 26.06.2002 r. w sprawie dziennika budowy, montażu i rozbiórki, tablicy informacyjnej oraz ogłoszenia zawierającego dane dotyczące bezpieczeństwa pracy i ochrony zdrowia (Dz.U. poz. 953 ze zm.).
7)	Inspektor nadzoru inwestorskiego/Kierownik budowy/Kierownik robót– uczestnik procesu budowlanego posiadający wykształcenie techniczne i praktykę zawodową dostosowane do rodzaju, stopnia skomplikowania działalności i innych wymagań związanych z wykonywaną funkcją, stwierdzone decyzją (uprawnienia budowlane) wydaną przez organ samorządu zawodowego; osoba widniejąca w centralnym rejestrze, o którym mowa w art. 88a ust. 1 pkt 3 lit. a pr. bud., posiadająca wpis na listę członków właściwej izby samorządu zawodowego potwierdzony zaświadczeniem wydanym przez tę izbę.
8)	Inwestor – uczestnik procesu budowlanego odpowiedzialny za zorganizowanie procesu budowy, z uwzględnieniem zawartych w przepisach zasad BIOZ.
9)	Obiekt budowlany – wynik całości robót budowlanych w zakresie budownictwa lub inżynierii lądowej i wodnej, który może samoistnie spełniać funkcję gospodarczą lub techniczną.
10)	Odbiór robót budowlanych zanikających lub ulegających zakryciu – komisyjny odbiór polegający na ocenie ilości i jakości robót budowlanych, które w dalszych fazach technologicznych danego procesu budowlanego ulegają zakryciu lub/i nie występują; zgodnie z art. 43 ust. 3 pr. bud. roboty te mogą podlegać obligatoryjnej inwentaryzacji przed ich zakryciem.
11)	Odbiór częściowy/końcowy robót budowlanych – komisyjny odbiór polegający na ocenie ilości, jakości i zgodności z umową wykonanej części/całości robót budowlanych.
12)	Odbiór usunięcia wady robót budowlanych w okresie rękojmi za wady fizyczne lub gwarancji jakości – komisyjny odbiór polegający na ocenie skuteczności usunięcia wad w budynku, które zostały na piśmie zgłoszone Wykonawcy w okresie rękojmi za wady fizyczne lub gwarancji jakości.
13)	Odbiór ostateczny robót budowlanych – ostateczny komisyjny odbiór polegający na ocenie skuteczności usunięcia wad w budynku, które zostały na piśmie zgłoszone Wykonawcy przed upływem rękojmi za wady fizyczne lub gwarancji jakości.
14)	Oferta Wykonawcy – oferta, która przedstawia najkorzystniejszy bilans ceny lub kosztu i innych kryteriów odnoszących się do przedmiotu zamówienia publicznego.
15)	Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca – osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej posiadająca zdolność prawną, która zawarła z Wykonawcą przedłożoną Zamawiającemu umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są usługi stanowiące część zamówienia publicznego.

16)	Przedmiar robót budowlanych – zestawienie przewidzianych do wykonania robót podstawowych w  kolejności technologicznej ich wykonania, z wyliczeniem i zestawieniem ilości jednostek przedmiarowych robót podstawowych, sporządzone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 2.09.2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1129) i art. 29 ust. 1–3 p.z.p.
17)	Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych (STWiORB) – opracowania zawierające w szczególności zbiory wymagań, które są niezbędne do określenia standardu i jakości wykonania robót budowlanych, w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych, właściwości wyrobów budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót, sporządzone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 2.09.2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego  i art. 29 ust. 1–3 p.z.p.
18)	Teren budowy – przestrzeń, w której są prowadzone roboty budowlane, wraz z przestrzenią zajmowaną przez urządzenia Zaplecza budowy.
19)	Umowa o podwykonawstwo – umowa w formie pisemnej o charakterze odpłatnym, której przedmiotem są usługi lub roboty budowlane stanowiące część zamówienia publicznego, zawarta między Wykonawcą a Podwykonawcą.
20)	Wykonawca – zleceniobiorca robót budowlanych przewidzianych w umowie.
21)	Zabezpieczenie należytego wykonania umowy – zabezpieczenie wniesione przez Wykonawcę przed zawarciem umowy w celu pokrycia ewentualnych roszczeń Zamawiającego z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, w tym roszczeń z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy, w jednej lub kilku formach wybranych przez Wykonawcę spośród form wskazanych w SIWZ.
22)	Zaplecze budowy – część Terenu budowy z jej urządzeniami przeznaczona na zaplecze socjalno-biurowe Wykonawcy wraz z dostępem do urządzeń infrastruktury technicznej, a także na składowanie przez Wykonawcę wyrobów, sprzętu itp.
3.	Interpretacje umowy i jej integralnych załączników
1)	Postanowienia umowy są interpretowane na podstawie przepisów prawa polskiego.
2)	integralną część umowy stanowią załączniki:
a) 	SIWZ (w zakresie nieujętym wyżej),
b)Oferta Wykonawcy,
c)	Projekt budowlany,
d)	Projekt wykonawczy,
e)	STWiORB,
f)	Przedmiar robót budowlanych.
	
3)	Wszelkie dokumenty dostarczane drugiej Stronie w trakcie realizacji umowy będą sporządzane w języku polskim.
4)	Śródtytuły nie wpływają na interpretację postanowień umownych.
5)	Umowa wchodzi w życie w dniu jej podpisania przez obie Strony.
6)	W sprawach nieuregulowanych umową mają zastosowanie odpowiednie przepisy prawa polskiego, w szczególności:
a)	Prawa zamówień publicznych,
b)	ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
c)	Prawa budowlanego,
d)	Kodeksu cywilnego.

4.	Sposób komunikowania się Stron
1)	W przypadku gdy umowa przewiduje dokonywanie zatwierdzeń, powiadomień, przekazywanie informacji lub wydawanie poleceń lub zgód, będą one przekazywane na piśmie i dostarczane (przekazywane) osobiście (za pokwitowaniem), wysyłane pocztą lub kurierem za potwierdzeniem odbioru pisemnie, drogą elektroniczną lub faksem na podane przez Strony adresy, wskazane w załączniku nr …… do umowy.
2)	W przypadku przekazania zatwierdzenia, powiadomienia, informacji, wydanego polecenia lub zgody faksem albo drogą elektroniczną otrzymujący potwierdza przekazującemu w terminie 3 dni roboczych w formie pisemnej fakt ich otrzymania.
3)	Strony będą uznawały dokonane faksem lub drogą elektroniczną zatwierdzenie, powiadomienie, informację, wydane polecenie lub zgodę za dokonane w chwili uzyskania potwierdzenia faktu ich otrzymania w formie pisemnej.
4)	Wszelkie wpisy do Dziennika budowy mogą być dokonywane przez osoby do tego upoważnione i będą traktowane odpowiednio jako: zatwierdzenia, informacje, polecenia.
5.	Solidarna odpowiedzialność konsorcjantów
1)	Jeżeli Wykonawca jest konsorcjum firm, wówczas podmioty wchodzące w skład konsorcjum są solidarnie odpowiedzialne przed Zamawiającym za wykonanie umowy i wniesienie Zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
2)	Konsorcjum zobowiązuje się do przekazania Zamawiającemu kopii umowy regulującej współpracę podmiotów wchodzących w skład konsorcjum, które wspólnie podjęły się wykonania przedmiotu umowy, i jej zmian, w tym zawierającej informacje, za wykonanie jakich usług w ramach umowy odpowiada każdy z uczestników konsorcjum.
3)	Lider konsorcjum jest upoważniony do podejmowania decyzji, składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu i na rzecz każdego z podmiotów wchodzących w skład konsorcjum w zakresie wskazanym w pełnomocnictwach potrzebnych do realizacji umowy i przedłożonych Zamawiającemu. Upoważnienie to może zostać zmienione za zgodą Zamawiającego.

§ 2. Przedmiot umowy
1.	Zamawiający zamawia, a Wykonawca przyjmuje wykonanie wielobranżowych robót budowlanych, zgodnie z umową i załącznikami do niej: Projektem budowlanym, Projektem wykonawczym, STWiORB, Przedmiarem robót  budowlanych, informacją dotyczącą BIOZ, SIWZ oraz Ofertą Wykonawcy.
§ 3. Podwykonawcy
1.	Wykonawca może powierzyć wykonanie części usług i robót budowlanych realizowanych w ramach umowy Podwykonawcy, w zakresie określonym w ofercie.
2.	Wykonawca nie może rozszerzyć podwykonawstwa poza zakres wskazany w ofercie bez pisemnej zgody Zamawiającego, pod rygorem nieważności.
3.	Za działania lub zaniechania Podwykonawców Wykonawca ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka.
4.	W razie naruszenia przez Wykonawcę postanowień ust. 1 i 2 Zamawiający może odstąpić od umowy, niezależnie od prawa odmowy wypłaty wynagrodzenia za usługi i roboty budowlane świadczone przez Podwykonawców w innym zakresie.
§ 4. Terminy
1.	Zamawiający przekaże Wykonawcy po 1 egzemplarzu wydruku Projektu budowlanego, Projektu wykonawczego, STWiORB, Przedmiaru robót budowlanych, informacji dotyczącej BIOZ ( jeśli jest wymagana).
2.	 Na 10  dni kalendarzowych przed planowanym terminem rozpoczęcia prac przygotowawczych Wykonawca sporządzi i przekaże Zamawiającemu plan BIOZ wraz z oświadczeniem Kierownika budowy stwierdzającym sporządzenie planu BIOZ oraz przejęcie obowiązku kierowania budową, a także zaświadczeniem, o którym mowa w art. 12 ust. 7 pr. bud., oraz oświadczeniami Kierowników robót o przejęciu obowiązku kierowania robotami, a także zaświadczeniami, o których mowa w art. 12 ust. 7 pr. bud.
3.	Zamawiający przekaże Kierownikowi budowy teren budowy w terminie do dnia _ _._ _._ _ _ _ r.
4.	Rozpoczęcie realizacji prac przygotowawczych przez Wykonawcę nastąpi po zamieszczeniu na Terenie budowy tablicy informacyjnej, tablicy promocyjnej ( jeśli jest wymagana)  i ogłoszenia zawierającego dane dotyczące BIOZ ( jeśli jest wymagany), nie później niż 3 dni roboczych od dnia protokolarnego przekazania Wykonawcy Terenu budowy.
5.	Termin przekazania Zamawiającemu Dokumentacji powykonawczej ustala się na _ _._ _._ _ _ _ r.
6.	Wykonawca przekaże Zamawiającemu harmonogram rzeczowo-finansowy w terminie do _ _._ _._ _ _ _ r.
7.	Termin zakończenia robót budowlanych i uzyskania zgody na użytkowanie ustala się do dnia 30.09.2018r.

8.	Wielobranżowy projektowy nadzór autorski będzie sprawowany przez Wykonawcę od dnia przekazania Kierownikowi budowy Terenu budowy do dnia Odbioru końcowego robót budowlanych.
§ 5. Obowiązki Zamawiającego
1.	Do obowiązków Zamawiającego należy:
1)	przekazanie Wykonawcy Projektu budowlanego, Projektu wykonawczego, STWiORB, Przedmiaru robót budowlanych, informacji dotyczącej BIOZ oraz wszystkich innych informacji lub dokumentów będących w jego posiadaniu, niezbędnych do prawidłowej realizacji umowy;
2)	zawiadomienie organu nadzoru budowlanego o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych;
3)	przekazanie Kierownikowi budowy (reprezentującemu Wykonawcę) Terenu budowy;
4)	współpraca z Wykonawcą w celu prawidłowej realizacji przedmiotu umowy;
5)	zapewnienie sprawowania nadzoru inwestorskiego i projektowego nadzoru autorskiego;
6)	uczestniczenie w naradach koordynacyjnych;
7)	odbiór robót budowlanych;
8)	zapłata wynagrodzenia należnego Wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy.
§ 6. Zarządzanie realizacją umowy
1.	Zamawiający wyznacza:
–	……………………………… do pełnienia obowiązków Inspektora nadzoru inwestorskiego w specjalności……………………………….,
2.	W terminie  3 dni roboczych od dnia zawarcia umowy Zamawiający przekaże Wykonawcy na piśmie informację na temat zakresu uprawnień Inspektorów nadzoru inwestorskiego.
3.	Inspektor nadzoru  wypełnia swoje obowiązki, wydając polecenia, zgody i akceptacje, które są obowiązujące dla Wykonawcy. Przy czym czynności lub polecenia Inspektora nadzoru inwestorskiego powodujące konieczność zmiany w stosunku do rozwiązań materiałowych, technicznych i technologicznych zawartych w Dokumentacji projektowej lub wykonanie zwiększonej w stosunku do Dokumentacji projektowej ilości robót wymagają uprzedniego potwierdzenia przez Zamawiającego, wydawanego w terminie  3 dni roboczych od wystąpienia z takim wnioskiem przez Wykonawcę. Brak pisemnego potwierdzenia przez Zamawiającego zmian we wskazanym terminie zwalnia Wykonawcę z obowiązku wykonania poleceń Inspektora nadzoru inwestorskiego i z odpowiedzialności za ich niewykonanie, z wyjątkiem czynności i poleceń związanych z BHP, zabezpieczeniem mienia i ochroną przeciwpożarową.
5.	Wykonawca ma prawo zgłosić Zamawiającemu na piśmie w terminie 3 dni roboczych zastrzeżenia do decyzji i poleceń Inspektora nadzoru inwestorskiego. Zastrzeżenia wraz ze stanowiskiem Inspektora nadzoru inwestorskiego do zastrzeżeń będą podlegały rozstrzygnięciu przez Zamawiającego.
6.	Zamawiający zastrzega sobie prawo do zmiany osoby pełniącej funkcję Inspektora nadzoru inwestorskiego.
7.	O zmianie Zamawiający powiadomi na piśmie Wykonawcę na 3 dni roboczych przed jej dokonaniem.
§ 7. Obowiązki Wykonawcy
1.	Wykonawca ma obowiązek:
1)	zapewniać personel posiadający zdolności, doświadczenie, wiedzę oraz wymagane uprawnienia, w zakresie niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy, zgodnie ze złożoną ofertą;
2)	wykonać kosztorys ofertowy metodą uproszczoną;
3)	przejąć od Zamawiającego Teren budowy oraz odpowiedzialność na zasadach ogólnych za szkody powstałe na Terenie budowy od dnia jego protokolarnego odbioru do dnia przeprowadzenia Odbioru końcowego robót budowlanych;
4)	wykonać i zamieścić na Terenie budowy tablicę informacyjną, tablicę promocyjną (o ile jest wymagana) i ogłoszenie zawierające dane dotyczące BIOZ (o ile jest wymagane);
5)	zorganizować zaplecze socjalno-techniczne w rozmiarach koniecznych do realizacji przedmiotu umowy;
6)	wykonać usługi i roboty budowlane zgodnie z należytą starannością, umową, ofertą, decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową, STWiORB, zaleceniami producentów wyrobów i sprzętu, zasadami wiedzy technicznej i przepisami prawa;
7)	dostarczać na Teren budowy niezbędne wyroby, sprzęt i środki transportowe, w terminach umożliwiających zachowanie ciągłości realizacji robót budowlanych;
8)	dokonać wymaganych przepisami prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych przed zgłoszeniem gotowości do odbioru robót;
9)	zapewnić opracowanie: planu BIOZ, projektu organizacji robót budowlanych, kosztorysu ofertowego sporządzonego metodą uproszczoną, harmonogramu rzeczowo-finansowego, Dokumentacji powykonawczej, miesięcznych raportów, zgłoszeń o gotowości do odbioru robót, informacji o wytwarzanych odpadach, programów naprawczych, ekspertyz/opinii technicznych, świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, inwentaryzacji geodezyjnej i instrukcji eksploatacji budynku; 
10)	zapewnić prowadzenie i przechowywanie na Terenie budowy: Dziennika budowy, Protokołów odbioru robót budowlanych, Protokołów z narad koordynacyjnych, obiegowych kart wyrobów oraz innych dokumentów pozwalających na ocenę prawidłowego wykonania robot;
11)	zapewnić udział Kierownika budowy i Kierowników robót w naradach koordynacyjnych;
12)	niezwłoczne informować Zamawiającego o zaistniałych kontrolach, wypadkach oraz zdarzeniach mogących mieć wpływ na jakość, koszt lub termin realizacji robót budowlanych;
13)	przekazywać Zamawiającemu na piśmie miesięczne raporty z realizacji robót budowlanych;
14)	pełnić funkcję koordynatora Podwykonawców podczas wykonywania robót i usuwania ewentualnych wad;
15)	usuwać wady stwierdzone w trakcie realizacji usług i robót budowlanych oraz w okresie rękojmi za wady i gwarancji jakości;
16)	zapewnić ochronę Terenu budowy. 
17)	utrzymywać porządek na Terenie budowy oraz zapewnić wykonanie kompleksowej usługi serwisu sprzątającego przed przekazaniem Terenu budowy Zamawiającemu.
2.	Bez zgody Zamawiającego Wykonawca nie jest uprawniony do wykonywania robót w godzinach od godz. 22.00 do godz. 6.00.
§ 8. Kierownik budowy
1.	Zgodnie z ofertą Wykonawca ustanawia:
–	……………………… jako Kierownika budowy,
2.	Do obowiązków Kierownika budowy należy:
1)	rzetelne zapoznanie się z umową, SIWZ, pytaniami i odpowiedziami do treści SIWZ, decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową i STWiORB;
2)	wykonywanie obowiązków wynikających z Prawa budowlanego i rozporządzeń wykonawczych;
3)	protokolarne przejęcie od Zamawiającego i odpowiednie zabezpieczenie Terenu budowy wraz ze znajdującymi się na nim urządzeniami budowlanymi i stałymi urządzeniami określającymi lokalizację punktów osnowy geodezyjnej oraz podlegającymi ochronie elementami środowiska przyrodniczego i kulturowego;
4)	zorganizowanie budowy i kierowanie budową budynku w sposób zgodny z decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową, STWiORB, zasadami wiedzy technicznej i przepisami;
5)	uczestniczenie w naradach koordynacyjnych;
6)	zawiadomienie na piśmie inspektora nadzoru inwestorskiego o gotowości do przeprowadzenia wymaganych przepisami prawa prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i kanałów kominowych;
7)	zgłaszanie na piśmie członkom komisji odbiorowej gotowości do odbioru robót budowlanych;
8)	zgłoszenie budynku do odbioru końcowego odpowiednim wpisem do Dziennika budowy oraz uczestniczenie w czynnościach odbioru końcowego i zapewnienie usunięcia stwierdzonych wad, a także przekazanie inwestorowi oświadczenia o:
–	zgodności wykonania robót budowlanych, w tym robót ulegających zakryciu, z decyzjami administracyjnymi dotyczącymi przedsięwzięcia budowlanego, Projektem budowlanym, Projektami wykonawczymi, STWiORB, zasadami wiedzy technicznej oraz przepisami,
–	doprowadzeniu do należytego stanu i porządku Terenu budowy i terenów przyległych;
9)	uczestniczenie w obowiązkowej kontroli przeprowadzanej przez organ nadzoru budowlanego w celu zbadania zgodności realizacji robót budowlanych z pozwoleniem o budowę i Projektem budowlanym.
3.	Do obowiązków Kierownika robót należy:
1)	rzetelne zapoznanie się z umową, SIWZ, pytaniami i odpowiedziami do treści SIWZ, decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową i STWiORB;
2)	wykonywanie obowiązków wynikających z Prawa budowlanego i rozporządzeń wykonawczych;
3)	zorganizowanie i kierowanie robotami w sposób zgodny z decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową, STWiORB, zasadami wiedzy technicznej i przepisami;
4)	prowadzenie dokumentacji kierowanych robót;
5)	uczestniczenie w naradach koordynacyjnych.
4.	Kierownik budowy ma obowiązek przebywania na Terenie budowy w trakcie wykonywania robót budowlanych.
5.	Kierownik budowy ma prawo:
1)	występowania do Zamawiającego o zmiany w rozwiązaniach projektowych, jeżeli są one uzasadnione koniecznością zwiększenia bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych lub usprawnienia procesu budowy,
2)	ustosunkowania się w Dzienniku budowy do zaleceń w nim zawartych.
6.	Jeżeli w toku wykonywania usług i robót budowlanych obiektywnie konieczna będzie zmiana osoby, o której mowa w ust. 1, Wykonawca powiadomi o tym fakcie Zamawiającego, wskazując przyczynę zmiany oraz imię i nazwisko proponowanego zastępcy, a także przedstawiając jego kwalifikacje, co najmniej równe kwalifikacjom wymaganym przez Zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzącym do zawarcia umowy.
7.	Wykonawca jest zobowiązany przedłożyć Zamawiającemu propozycje zmian, o których mowa w ust. 6, nie później niż w terminie 3 dni roboczych przed planowanym skierowaniem nowej osoby do realizacji przedmiotu umowy, a w sytuacjach nagłych i nieprzewidzianych, kiedy dochowanie terminu wskazanego w zdaniu poprzedzającym nie jest możliwe – w najkrótszym możliwym terminie.
8.	Zwłoka w wykonywaniu przedmiotu umowy wynikająca z braku ciągłości pracy lub dyspozycyjności Kierownika budowy będzie traktowana jako przyczyna leżąca po stronie Wykonawcy i nie może stanowić podstawy do przedłużenia terminów wskazanych w § 4 ust. 2 i 3 umowy.
9.	Zamawiający jest uprawniony do zgłaszania uwag, zastrzeżeń albo występowania do Wykonawcy z żądaniem usunięcia określonej osoby spośród personelu Wykonawcy lub jego Podwykonawcy, która pomimo udzielonego jej upomnienia:
1)	uporczywie wykazuje rażący brak staranności,
2)	wykonuje swoje obowiązki w sposób niekompetentny lub niedbały,
3)	nie stosuje się do postanowień umowy lub
4)	stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa, zdrowia lub ochrony środowiska, w szczególności narusza zasady BHP oraz przepisy przeciwpożarowe.
10.	W przypadku wystąpienia okoliczności, o której mowa w ust. 9, Wykonawca wyznaczy odpowiednią osobę na zastępstwo w trybie przewidzianym w ust. 7.
§ 9. Personel Wykonawcy
1.	Wykonawca oświadcza, że podmiot trzeci …………………………………… (nazwa i adres podmiotu trzeciego), na zasoby którego w zakresie wiedzy i/lub doświadczenia Wykonawca powoływał się, składając ofertę, celem wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, będzie realizował przedmiot umowy w zakresie …………………………………………… (w jakim wiedza i doświadczenie podmiotu trzeciego były deklarowane do wykonania przedmiotu umowy na użytek postępowania o udzielenie zamówienia publicznego). W przypadku zaprzestania wykonywania umowy przez ……………………………………… (nazwa i adres podmiotu trzeciego) z jakichkolwiek przyczyn w powyższym zakresie Wykonawca będzie zobowiązany do zastąpienia tego podmiotu innym podmiotem, posiadającym zasoby co najmniej takie, jak te, które stanowiły podstawę wykazania spełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przy udziale podmiotu trzeciego, po uprzednim uzyskaniu zgody Zamawiającego.
2.	Wykonawca oświadcza, że dysponuje odpowiednimi środkami finansowymi umożliwiającymi wykonanie przedmiotu umowy.

§ 10. Warunki społeczne podmiotowe
1.	W trakcie realizacji zamówienia Zamawiający uprawniony jest do wykonywania czynności kontrolnych wobec Wykonawcy dotyczących spełniania przez Wykonawcę lub Podwykonawców wymogu zatrudniania na podstawie umowy o pracę osób wskazanych w ust. 1.
2.	Zamawiający uprawniony jest w szczególności do:
1)	żądania oświadczeń i dokumentów w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów i dokonywania ich oceny,
2)	żądania wyjaśnień w przypadku wątpliwości w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów,
3)	przeprowadzania kontroli na Terenie budowy.
3.	W trakcie realizacji zamówienia na każde wezwanie Zamawiającego w wyznaczonym w tym wezwaniu terminie wykonawca przedłoży Zamawiającemu wskazane poniżej dowody w celu potwierdzenia spełnienia wymogu zatrudniania na podstawie umowy o pracę przez Wykonawcę lub Podwykonawców osób wskazanych w ust. 1:
1)	oświadczenie Wykonawcy lub Podwykonawców o zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności, których dotyczy wezwanie Zamawiającego; oświadczenie to powinno zawierać w szczególności: dokładne określenie podmiotu składającego oświadczenie, datę złożenia oświadczenia, wskazanie, że objęte wezwaniem czynności wykonują osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, wraz ze wskazaniem liczby tych osób, imiona i nazwiska pracowników, rodzaj umowy, wymiar etatu, podpis osoby uprawnionej do złożenia oświadczenia w imieniu Wykonawcy lub Podwykonawcy;
4.	Niezłożenie przez Wykonawcę w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania od Zamawiającego żądania na piśmie dowodów w celu potwierdzenia spełnienia przez Wykonawcę lub Podwykonawców wymogu zatrudniania na podstawie umowy o pracę traktowane będzie jako niespełnienie przez Wykonawcę wymogu zatrudniania na podstawie umowy o pracę osób wskazanych w ust. 1.
5.	W przypadku uzasadnionych wątpliwości co do przestrzegania prawa pracy przez Wykonawcę lub Podwykonawców Zamawiający może zwrócić się o przeprowadzenie kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy.
§ 11. Obsługa geodezyjna
1.	Wykonawca jest zobowiązany zapewnić obsługę geodezyjną zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 21.02.1995 r. w sprawie rodzaju i zakresu opracowań geodezyjno-kartograficznych oraz czynności geodezyjnych obowiązujących w budownictwie .
2.	Wykonawca jest odpowiedzialny za zgodne z Dokumentacją projektową wytyczenie w terenie wszystkich części robót.
3.	Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe wpisy do Dziennika budowy dotyczące rejestrowania czynności geodezyjnych.
4.	Po stwierdzeniu przez Inspektora/Inspektorów nadzoru inwestorskiego nieprawidłowego wyznaczenia głównych punktów obiektu Wykonawca jest zobowiązany do sprawdzenia wytyczenia oraz skorygowania ewentualnych uchybień w terminie  3 dni roboczych od daty powiadomienia Wykonawcy przez Inspektora/Inspektorów nadzoru inwestorskiego o nieprawidłowościach.
5.	Wykonawca robót geodezyjnych jest zobowiązany dokonać odpowiednich pomiarów na żądanie Inspektora/Inspektorów nadzoru inwestorskiego lub Projektanta sprawującego nadzór autorski oraz udostępniać wykonane pomiary.
6.	Wykonawca jest odpowiedzialny za ochronę urządzeń określających lokalizację punktów pomiarowych i wysokościowych, a w przypadku ich uszkodzenia – do ich odnowienia na swój koszt.
7.	Wykonawca uwierzytelni dokumenty geodezyjne powstałe po inwentaryzacji powykonawczej we właściwym miejscowo urzędzie geodezji i kartografii.
§ 12. Harmonogram rzeczowo-finansowy
1.	W terminie 3 dni roboczych od dnia zawarcia umowy Wykonawca przekaże Zamawiającemu 3 egzemplarze harmonogramu rzeczowo-finansowego, zgodnie z którym będzie realizowany przedmiot umowy.
2.	Harmonogram rzeczowo-finansowy zostanie sporządzony w formie opisowo-graficznej i będzie zawierać:
1)	daty rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych klas robót budowlanych,
2)	planowane daty dostaw wyrobów budowlanych umożliwiających zachowanie ciągłości robót budowlanych,
3)	planowane daty prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych,
4)	przeroby finansowe w okresach miesięcznych,
5)	wykaz sprzętu, za pomocą którego realizowane będą poszczególne klasy robót budowlanych wskazanych w rozporządzeniu Ministra Rozwoju z 26.07.2016 r. w sprawie wykazu robót budowlanych ,
6)	liczbę osób realizujących poszczególne klasy robót budowlanych wskazanych w rozporządzeniu w sprawie wykazu robót budowlanych.
3.	Zamawiający zatwierdzi harmonogram rzeczowo-finansowy w ciągu  7 dni roboczych od daty jego otrzymania lub w tym terminie zgłosi na piśmie Wykonawcy uwagi ze wskazaniem w ich uzasadnieniu na wymagania realizacyjne opisane w SIWZ, ofercie, Dokumentacji projektowej, STWiORB lub umowie.
4.	W przypadku zgłoszenia przez Zamawiającego uwag do harmonogramu rzeczowo-finansowego Wykonawca będzie zobowiązany do uwzględnienia tych uwag i przedłożenia Zamawiającemu poprawionego harmonogramu rzeczowo-finansowego w terminie 3 dni roboczych od daty otrzymania zgłoszonych przez Zamawiającego uwag.
5.	Pisemne potwierdzenie przez Zamawiającego uwzględnienia jego uwag lub brak zgłoszenia uwag w terminie określonym w ust. 4 będą uważane przez Strony za zatwierdzenie harmonogramu rzeczowo-finansowego.

6.	Wykonawca ma prawo powoływania się na harmonogram rzeczowo-finansowy od dnia jego zatwierdzenia przez Zamawiającego.
7.	Harmonogram rzeczowo-finansowy może podlegać aktualizacji na wniosek każdej ze Stron umowy w zakresie przesunięcia dat rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych klas robót.
8.	Jeżeli następstwem zmian harmonogramu rzeczowo-finansowego nie jest zmiana terminu zakończenia robót budowlanych, ich wprowadzenie nie wymaga zmiany umowy.
9.	W przypadku konieczności aktualizacji harmonogramu rzeczowo-finansowego, w szczególności gdy poprzednia wersja harmonogramu rzeczowo-finansowego stanie się niespójna z faktycznym postępem w realizacji przedmiotu umowy, jak również w sytuacji, gdy inspektor nadzoru inwestorskiego powiadomi Wykonawcę, że harmonogram rzeczowo-finansowy jest niezgodny z wymaganiami określonymi umową, a złożenie takiego harmonogramu rzeczowo-finansowego jest możliwe, Wykonawca sporządzi niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 3 dni roboczych od dnia ujawnienia konieczności aktualizacji, projekt zaktualizowanego harmonogramu rzeczowo-finansowego i przedstawi go Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego do zatwierdzenia. Jeżeli inspektor  nadzoru inwestorskiego w terminie 3 dni roboczych od dnia otrzymania projektu zaktualizowanego harmonogramu rzeczowo-finansowego nie zgłosi do niego uwag, przedłożony projekt uważa się za zatwierdzony także przez Zamawiającego.
10.	Zaktualizowany harmonogram rzeczowo-finansowy zastępuje dotychczasowy harmonogram rzeczowo-finansowy i jest wiążący dla Stron.
11.	Jeżeli faktyczny postęp robót z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy będzie obiektywnie zagrażał terminowi zakończenia robót budowlanych, Wykonawca z przyczyn leżących po jego stronie nie dotrzyma terminu określonego w harmonogramie rzeczowo-finansowym lub zajdą inne istotne odstępstwa od harmonogramu rzeczowo-finansowego, Wykonawca na żądanie Zamawiającego niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni roboczych, przedstawi Zamawiającemu do zatwierdzenia projekt programu naprawczego.
12.	Program naprawczy powinien przewidywać reorganizację sposobu wykonywania robót poprzez zwiększenie zaangażowania sprzętu, personelu, Podwykonawców lub zasobów finansowych Wykonawcy w celu wykonania niezrealizowanych dotychczas robót budowlanych. Wykonawcy nie przysługuje z tego tytułu dodatkowe wynagrodzenie.
13.	Podjęcie przez Strony negocjacji w celu zmiany umowy w zakresie terminów nie uprawnia Stron do odstąpienia od umowy oraz nie uprawnia Wykonawcy do wstrzymania lub zwolnienia tempa wykonywania robót budowlanych.
§ 13. Siła wyższa
1.	Jeżeli którakolwiek ze Stron stwierdzi, że umowa nie może być realizowana z powodu działania siły wyższej lub z powodu następstw działania siły wyższej, niezwłocznie powiadomi o tym na piśmie drugą Stronę.
2.	W przypadku wystąpienia siły wyższej lub jej następstw definitywnie uniemożliwiających kontynuację wykonywania usług lub robót budowlanych zgodnie z umową Wykonawca niezwłocznie wstrzyma usługę lub roboty budowlane, a Zamawiający będzie zobowiązany do zapłaty Wykonawcy należnego wynagrodzenia stosownie do stanu zaawansowania robót budowlanych, potwierdzonego przez Inspektora nadzoru inwestorskiego.
§ 14. Procedury bezpieczeństwa
1.	Wykonawca jest zobowiązany do:
1)	opracowania i przedłożenia Zamawiającemu planu BIOZ ( jeśli jest wymagany), zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 23.06.2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia , nie później niż 3 dni robocze przed datą rozpoczęcia robót budowlanych,
2)	zapewnienia bezpieczeństwa osób przebywających na Terenie budowy oraz utrzymania Terenu budowy w odpowiednim stanie i porządku zapobiegających ewentualnemu zagrożeniu bezpieczeństwa tych osób,
3)	przeprowadzenia szkoleń stanowiskowych BHP i ochrony środowiska dla wszystkich swoich pracowników, pracowników Podwykonawców i pracowników Dalszych podwykonawców,
4)	podejmowania działań mających na celu uniemożliwienie osobom nieuprawnionym wstępu na Teren budowy,
5)	wykonywania niezbędnych zabezpieczeń stanowisk roboczych i miejsc wykonania robót budowlanych,
6)	zapewnienia pracownikom odzieży i obuwia roboczego oraz ochronnego, a także sprzętu ochrony osobistej,
7)	zapewnienia pracownikom środków higienicznych, sanitarnych i leczniczych,
8)	wydania imiennych identyfikatorów wszystkim osobom zaangażowanym przy realizacji przedmiotu zamówienia, o ile odbyły one szkolenie BHP i złożyły oświadczenie o zapoznaniu się z zasadami BHP i zasadami ochrony środowiska,
9)	zapewnienia stałej łączności telefonicznej Kierownikowi budowy ze służbami ratunkowymi i pozostałymi uczestnikami procesu budowlanego.
2.	Kierownik budowy jest zobligowany do niezwłocznego przekazywania odpowiednim służbom i Inwestorowi informacji o wszystkich zaistniałych okolicznościach zagrażających zdrowiu i życiu ludzi przebywających w budynku.
§ 15. Ubezpieczenie Wykonawcy
1.	Wykonawca zobowiązuje się do zawarcia na czas obowiązywania umowy, nie później niż do dnia poprzedzającego dzień, w którym ma nastąpić przekazanie Terenu budowy, umowy lub umów ubezpieczenia od wszelkiego ryzyka i odpowiedzialności związanej z realizacją umowy oraz do terminowego opłacania należnych składek ubezpieczeniowych w zakresie:
1)	od odpowiedzialności cywilnej (OC) Wykonawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, obejmującej/obejmujących swoim zakresem co najmniej szkody poniesione przez osoby trzecie w wyniku śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia (szkoda osobowa) lub w wyniku utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia własnego lub osób trzecich, a także szkody spowodowane błędami (szkoda rzeczowa), powstałe w związku z wykonywaniem usług, robót budowlanych i innych prac objętych przedmiotem umowy, na kwotę ubezpieczenia nie niższą niż:
1 000 000,00  zł( słownie : jeden milion złotych 00/100)
3)	ubezpieczenia kadry, pracowników Wykonawcy oraz każdego Podwykonawcy (Dalszego podwykonawcy), a także wszelkich innych osób realizujących w imieniu Wykonawcy lub Podwykonawcy roboty budowlane.
2.	Umowy ubezpieczenia, o których mowa w ust. 1, muszą zapewniać wypłatę odszkodowania płatnego w złotych polskich, bez ograniczeń.
3.	Koszt umowy lub umów, o których mowa w ust. 1, w szczególności składki ubezpieczeniowe, pokrywa w całości Wykonawca.
4.	Wykonawca przedłoży Zamawiającemu dokumenty potwierdzające zawarcie umowy ubezpieczenia, w tym w szczególności kopię umowy i polisy ubezpieczenia, nie później niż do dnia przekazania Terenu budowy. W przypadku uchybienia przedmiotowemu obowiązkowi Zamawiający ma prawo wstrzymać się z przekazaniem Terenu budowy do czasu ich przedłożenia, co nie powoduje wstrzymania biegu terminów umownych w zakresie wykonania umowy przez Wykonawcę. W przypadku nie otrzymania w.w. dokumentów w terminie 5 dni od daty wezwania, Zamawiający ma prawo odstąpić od umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. 
§ 16. Utrzymanie Terenu budowy
1.	Niezwłocznie po protokolarnym przejęciu Teren budowy Wykonawca jest zobowiązany do zagospodarowania Terenu budowy.
2.	Do obowiązków Wykonawcy należy w szczególności:
1)	zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających na Terenie budowy oraz utrzymanie Terenu budowy w odpowiednim stanie i porządku zapobiegających ewentualnemu zagrożeniu bezpieczeństwa tych osób,
2)	doprowadzenie niezbędnych urządzeń infrastruktury technicznej na Teren budowy,
3)	ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z urządzeń infrastruktury technicznej do celów związanych z wykonywaniem robót budowlanych, próbami i odbiorami.
3.	Wykonawca jest zobowiązany do zapewnienia Inspektorowi nadzoru inwestorskiego, osobom upoważnionym oraz innym uczestnikom procesu budowlanego dostępu do Terenu budowy.
4.	Roboty budowlane będące przedmiotem umowy powinny być wykonywane w taki sposób, aby nie zakłócać w sposób nieuzasadniony ruchu na drogach.
5.	W czasie wykonywania robót Wykonawca jest zobowiązany utrzymywać Teren budowy w stanie wolnym od nadmiernych przeszkód komunikacyjnych, składować wszelkie urządzenia pomocnicze, sprzęt, wyroby i grunty w ustalonych miejscach i należytym porządku oraz usuwać zbędne przedmioty z Terenu budowy.
6.	Wykonawca na własną odpowiedzialność i na swój koszt podejmie środki zapobiegawcze wymagane przez okoliczności, aby nie naruszać praw właścicieli posesji i budynków sąsiadujących z Terenem budowy oraz minimalizować zakłócenia lub szkody wynikające z prowadzenia robót budowlanych.
7.	Po zakończeniu robót budowlanych Wykonawca jest zobowiązany uporządkować Teren budowy i przekazać go we właściwym stanie Inspektorowi nadzoru inwestorskiego najpóźniej do dnia Odbioru końcowego robót budowlanych.
8.	W przypadku stwierdzenia, że Teren budowy nie odpowiada warunkom określonym w ust. 5, Inspektor nadzoru inwestorskiego ma prawo polecić Wykonawcy natychmiastowe doprowadzenie Terenu budowy do należytego stanu. W przypadku niedostosowania się do tych zaleceń, po uprzednim bezskutecznym wezwaniu, z terminem nie krótszym niż  3 dni roboczych, skierowanym przez Inspektora nadzoru inwestorskiego do Wykonawcy, Zamawiający ma prawo zlecić firmie zewnętrznej doprowadzenie Terenu budowy do należytego stanu, a kosztami tych prac obciążyć Wykonawcę (wykonanie zastępcze).
§ 17. Zawiadamianie o szczególnych zdarzeniach
1.	Jeżeli w trakcie wykonywania robót Wykonawca natrafi na przeszkody fizyczne nieprzewidziane Dokumentacją projektową, jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie na piśmie Zamawiającego, Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego i Projektanta sprawującego nadzór autorski.
2.	Wykonawca ma obowiązek na bieżąco na piśmie informować Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego o dostrzeganych lub przewidywanych problemach związanych z realizacją umowy, które mogą mieć wpływ w szczególności na wysokość wynagrodzenia Wykonawcy lub na termin zakończenia robót.
3.	Nie później niż w terminie 3 dni roboczych od powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, lub przekazania informacji, o której mowa w ust. 2, Wykonawca przedłoży Zamawiającemu ocenę ich wpływu na termin wykonania robót oraz przedstawi wycenę robót budowlanych wynikających z wystąpienia tych okoliczności.
4.	Wykonawca opracuje i przedstawi Zamawiającemu i Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego do akceptacji propozycje dotyczące uniknięcia lub zmniejszenia wpływu takiego wydarzenia lub okoliczności na wykonanie umowy.
5.	Jeśli wystąpienie szczególnych zdarzeń, o których mowa w ust. 1, a które nie powstały z winy Wykonawcy i nie są następstwem działania siły wyższej, powoduje opóźnienie w wykonaniu umowy skutkujące brakiem możliwości dotrzymania terminu zakończenia robót przewidzianych dla danego etapu robót lub poniesienie przez Wykonawcę dodatkowych kosztów, Wykonawca jest uprawniony do przedłużenia terminu zakończenia robót i do zwrotu kosztów poniesionych wskutek zaistnienia tych okoliczności.
§ 18. Wykopaliska archeologiczne
1.	Wykopaliska, w szczególności monety, przedmioty wartościowe lub zabytkowe oraz inne przedmioty o znaczeniu historycznym lub archeologicznym bądź też przedstawiające znaczną wartość, odkryte lub znalezione na Terenie budowy, stanowią własność Skarbu Państwa.
2.	Wykonawca po uzgodnieniu z Zamawiającym jest zobowiązany podjąć niezbędne czynności, aby zabezpieczyć wykopaliska przed przywłaszczeniem, uszkodzeniem lub zniszczeniem przez personel Wykonawcy lub osoby trzecie.
3.	Wykonawca niezwłocznie powiadomi Inspektora nadzoru inwestorskiego oraz właściwy organ państwowy o znaleziskach i wykona polecenia Inspektora nadzoru inwestorskiego dotyczące właściwego zabezpieczenia miejsca znaleziska, obchodzenia się z nimi i dalszego trybu postępowania.
4.	Jeśli zastosowanie się Wykonawcy do poleceń Inspektora nadzoru inwestorskiego spowoduje konieczność poniesienia dodatkowych kosztów lub opóźnienie w realizacji robót, Wykonawcy przysługuje zwrot uzasadnionych kosztów po uzyskaniu ich zatwierdzenia przez Zamawiającego i uprawnienie do przedłużenia terminu wykonania robót budowlanych.
§ 19. Ochrona środowiska
1.	Wykonawca w czasie wykonywania robót budowlanych oraz usuwania ewentualnych wad jest zobowiązany podjąć niezbędne działania w celu ochrony środowiska i przyrody na Terenie budowy i wokół Terenu budowy.
2.	Wykonawca jest zobowiązany usuwać odpady z Terenu budowy zgodnie z ustawą z 14.12.2012 r. o odpadach.
3.	Wykonawca jest zobowiązany uzyskać niezbędne uzgodnienia i pozwolenia na wywóz nieczystości stałych i płynnych oraz bezpieczne i prawidłowe odprowadzanie ścieków, substancji ropopochodnych oraz wód gruntowych i opadowych z Terenu budowy oraz miejsc związanych z wykonywaniem robót budowlanych, w sposób zapewniający ochronę robót przed uszkodzeniem oraz terenów i miejsc przed zanieczyszczeniem. Wykonawca jest zobowiązany do przedłożenia, zgodnie z ustawą o odpadach, informacji o wytwarzanych odpadach oraz sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami.
4.	Wykonawca ponosi odpowiedzialność z tytułu konieczności uiszczenia opłat, kar lub grzywien przewidzianych w przepisach dotyczących ochrony środowiska lub przyrody i regulujących gospodarkę odpadami.
5.	Wykonawca zobowiązuje się do podjęcia czynności prawnych zmierzających do przejęcia odpowiedzialności z tytułu zobowiązań prywatnoprawnych lub publicznoprawnych, które mogą być dochodzone od Zamawiającego z powodu naruszenia przez Wykonawcę przepisów z zakresu ochrony środowiska lub przyrody.
§ 20. Naprawa uszkodzeń
1.	Wykonawca jest zobowiązany chronić przed uszkodzeniem lub kradzieżą wykonane przez siebie roboty budowlane i wyroby przeznaczone do wykonania robót do dnia Odbioru końcowego robót budowlanych, z wyłączeniem wykonanych robót przyjętych przez Zamawiającego do użytkowania.
2.	Uszkodzenia wyrobów i robót budowlanych powstałe w okresie, o którym mowa w ust. 1, Wykonawca jest zobowiązany naprawić na własny koszt w sposób zapewniający zgodność robót i wyrobów z wymaganiami określonymi w Dokumentacji projektowej, STWiORB, normach, instrukcjach producentów wyrobów oraz z obowiązującymi przepisami.
3.	Jeżeli uszkodzenia wyrobów i robót budowlanych, o których mowa w ust. 2 powstały wskutek okoliczności stanowiących zgodnie z umową ryzyko Zamawiającego, Wykonawca jest uprawniony do zwrotu poniesionych kosztów naprawy oraz wydłużenia terminu wykonywania robót co najmniej o okres powstałego w ich wyniku opóźnienia.
§ 21. Wyroby i sprzęt
1.	Wykonawca jest zobligowany dostarczać ekipie budowlanej niezbędne wyroby i sprawny sprzęt, który nie spowoduje niekorzystnego wpływu na jakość wykonywanych robót budowlanych. Liczba i wydajność sprzętu będą gwarantować przeprowadzenie robót budowlanych w terminie umownym.
2.	Na pisemne żądanie Inspektora nadzoru inwestorskiego Kierownik budowy niezwłocznie, jednak nie później niż  2 dni robocze od otrzymania polecenia, dostarczy Inspektorowi nadzoru inwestorskiego kopie dokumentów potwierdzających dopuszczenie sprzętu do użytkowania zgodnie z jego przeznaczeniem.
3.	Wyroby budowlane wykorzystywane przez Wykonawcę w celu wykonania zamówienia powinny w szczególności:
1)	odpowiadać wymaganiom określonym w ustawie z 16.04.2004 r. o wyrobach budowlanych  oraz STWiORB,
2)	posiadać wymagane przepisami dokumenty wprowadzenia do obrotu lub udostępniania na rynku krajowym,
3)	być dobrane zgodnie z zasadami wiedzy technicznej,
4)	być przeznaczone i przydatne dla celów, do jakich zostały użyte przy wykonywaniu robót budowlanych,
5)	być nowe, firmowo zamknięte (bez oznak naruszania zamknięć) i oznakowane w sposób umożliwiający ich pełną identyfikację,
6)	spełniać wymagania wynikające z ich terminu przydatności do użytkowania,
7)	być wolne od praw osób trzecich w dacie ich wykorzystania w celu realizacji zamówienia.
4.	Przed zakupem wyrobów Kierownik budowy sporządza obiegową kartę wyrobu oferowanego przez Wykonawcę i przekazuje ją pozostałym uczestnikom procesu budowlanego w celu zaakceptowania wyrobu do wbudowania/zamontowania. Wyroby zakupione bez wiedzy lub zgody Zamawiającego zostaną przez Wykonawcę wywiezione z Terenu budowy na koszt i ryzyko Wykonawcy.
5.	W terminie 2 dni roboczych od dnia otrzymania karty wyrobu od Kierownika budowy uczestnik procesu budowlanego akceptuje wyrób oferowany przez Wykonawcę lub składa merytoryczne uzasadnienie odmowy akceptacji wyrobu.
6.	Koordynator czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego jest uprawniony do dokonywania kontroli, pobierania próbek i badania wyrobów u źródeł ich wytwarzania, a ze strony Wykonawcy i producenta wyrobu będzie mu zapewniona wszelka potrzebna do tego pomoc.
7.	Inspektor nadzoru inwestorskiego i Zamawiający mogą pisemnie zażądać od Wykonawcy przekazania kopii (poświadczonej przez Wykonawcę za zgodność z oryginałem) faktury zakupu wyrobu w terminie  3 dni roboczych od dnia przekazania Wykonawcy żądania jej przekazania.
8.	Przyjęcie wyrobów powinno nastąpić w obecności Kierownika budowy, Kierownika robót we właściwej specjalności, Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego i Inspektora nadzoru inwestorskiego we właściwej specjalności i być udokumentowane w obiegowej karcie wyrobu .
9.	Wyroby będą składowane w warunkach zapobiegających zniszczeniu, uszkodzeniu, względnie pogorszeniu się ich właściwości technicznych (jakości), na skutek wpływów atmosferycznych i czynników fizyczno-chemicznych. Wykonawca zapewni, aby wyroby były dostępne do kontroli przez Inspektorów nadzoru inwestorskiego, Projektanta sprawującego nadzór autorski i Zamawiającego.
10.	Odzyski wyrobów nadające się do ponownego użytku stanowią własność Zamawiającego.
§ 22. Transport wyrobów
1.	Wykonawca zobowiązany jest dostarczać niezbędne środki transportowe, które nie wpłyną niekorzystnie na właściwości przewożonych wyrobów i jakość wykonywanych robót budowlanych. Transportowane wyroby należy zabezpieczyć przed nadmiernymi drganiami i wstrząsami oraz przesuwaniem się wewnątrz środka transportowego, zawilgoceniem, przemarznięciem, przegrzaniem i zanieczyszczeniami.
2.	Przy ruchu na drogach publicznych pojazdy będą spełniać wymagania dotyczące przepisów ruchu drogowego w odniesieniu do dopuszczalnych obciążeń na osie i innych parametrów technicznych. Środki transportu nieodpowiadające warunkom dopuszczalnych obciążeń na osie mogą być użyte przez Wykonawcę pod warunkiem przywrócenia do stanu pierwotnego użytkowanych odcinków dróg publicznych na koszt Wykonawcy.
3.	Wykonawca jest zobowiązany zastosować niezbędne możliwe środki celem ochrony dróg i obiektów inżynierskich prowadzących na Teren budowy przed uszkodzeniami, które mogą spowodować roboty, transport lub sprzęt Wykonawcy, jego dostawców lub Podwykonawców, w szczególności powinien dostosować się do obowiązujących ograniczeń obciążeń osi pojazdów podczas transportu wyrobów i sprzętu na Teren budowy i z Terenu budowy.
4.	Wykonawca jest zobowiązany ponosić koszty nałożonych na niego kar związanych z naruszeniem przez Wykonawcę przepisów dotyczących dopuszczalnych obciążeń osi pojazdów lub koszty naprawy uszkodzonych z jego winy dróg kołowych, szynowych, wodnych lub obiektów inżynierskich.
§ 23. Kontrola jakości i ilości robót budowlanych
1.	Wykonawca jest odpowiedzialny za pełną kontrolę jakości i ilości robót budowlanych.
2.	Wykonawca zapewni odpowiedni system kontroli, włączając personel, laboratorium, sprzęt, zaopatrzenie i wszelkie urządzenia niezbędne do pobierania próbek i badania wyrobów oraz jakości wykonania robót budowlanych.
3.	Wykonawca jest zobowiązany prowadzić pomiary i badania wyrobów oraz robót budowlanych z częstotliwością zapewniającą stwierdzenie, że roboty budowlane wykonano z należytą starannością, zgodnie z umową, ofertą, decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową, STWiORB, zaleceniami producentów wyrobów i sprzętu, zasadami wiedzy technicznej i przepisami prawa.
4.	Do  7-ego dnia kalendarzowego każdego miesiąca Wykonawca przekaże Zamawiającemu i Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego raport z realizacji robót budowlanych w miesiącu poprzednim,  zawierający:
1)	wykaz i wartość robót budowlanych wykonanych w poprzednim miesiącu,
2)	wykaz Podwykonawców i Dalszych podwykonawców realizujących roboty budowlane,
3)	liczbę osób uczestniczących w wykonaniu robót budowlanych,
4)	oświadczenie Kierownika budowy i Kierowników robót, że roboty budowlane są realizowane z należytą starannością, zgodnie z umową, ofertą, decyzjami administracyjnymi dotyczącymi zamierzenia budowlanego, Dokumentacją projektową, STWiORB, zaleceniami producentów wyrobów i sprzętu, zasadami wiedzy technicznej i przepisami prawa,
5)	wykaz ewentualnych problemów dotyczących realizacji przedmiotu umowy,
6)	podpisy Kierownika budowy, Kierowników robót, pełnomocnika Wykonawcy i pełnomocników Podwykonawców uczestniczących w realizacji robót budowlanych.
§ 24. Usuwanie nieprawidłowości i wad stwierdzonych w czasie realizacji przedmiotu umowy
1.	Wykonawca zobowiązuje się do nieodpłatnego usunięcia wad robót budowlanych w terminie wyznaczonym przez Zamawiającego, nie dłuższym jednak niż  3 dni robocze.
2.	Jeżeli dla ustalenia wystąpienia wad i ich przyczyn niezbędne jest dokonanie prób, badań, odkryć lub ekspertyz, Koordynator czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego może polecić Wykonawcy dokonanie tych czynności na koszt Wykonawcy.
3.	Jeżeli próby, badania, odkrycia, ekspertyzy/opinie techniczne nie potwierdzą wadliwości robót, Zamawiający zwraca Wykonawcy koszty ich przeprowadzenia.
4.	Jeżeli Wykonawca nie usunie wady w terminie wyznaczonym zgodnie z ust. 1, Zamawiający może zlecić usunięcie wady przez osoby trzecie na koszt i ryzyko Wykonawcy (wykonanie zastępcze) i potrącić poniesione w związku z tym wydatki z wynagrodzenia Wykonawcy.
§ 25. Odbiory robót budowlanych zanikających 
lub ulegających zakryciu
1.	Wykonawca nie jest uprawniony do zakrycia wykonanej roboty budowlanej bez uprzedniej zgody Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego.
2.	Wykonawca zgłasza gotowość do Odbioru robót budowlanych zanikających lub ulegających zakryciu, zamieszczając w Dzienniku budowy stosowny wpis oraz przedkładając Zamawiającemu i Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego na piśmie zgłoszenie gotowości do odbioru zawierające:
1)	proponowany przez Wykonawcę termin odbioru robót budowlanych, który nie może być krótszy niż 3 dni robocze od dnia przekazania zgłoszenia gotowości do odbioru uczestnikom procesu budowlanego,
2)	wykaz i wartość robót budowlanych zgłoszonych do odbioru (przerób),
3)	wykaz Podwykonawców i Dalszych podwykonawców realizujących odbierane roboty budowlane,
4)	wykaz odstępstw od zatwierdzonego Projektu budowlanego, w tym kopie Projektu budowlanego z zaznaczonymi zmianami wprowadzonymi w toku realizacji robót budowlanych,
5)	kopie: obiegowych kart wyrobów wbudowanych w oddawane elementy budynku wraz z kompletem kopii załączników, Dziennika budowy oraz protokołów wymaganych przepisami prawa prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i kanałów kominowych, zatwierdzonych przez Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego i Inspektora nadzoru inwestorskiego we właściwej specjalności,
6)	ocenę Kierownika budowy i Kierowników robót stanu technicznego, użytkowego i estetycznego odbieranych robót budowlanych,
7)	podpisy Kierownika budowy, Kierowników robót, pełnomocnika Wykonawcy i pełnomocników Podwykonawców uczestniczących w realizacji robót zgłoszonych do odbioru.
3.	Odbiór robót budowlanych zanikających lub ulegających zakryciu jest przeprowadzany komisyjnie w terminie wskazanym przez Wykonawcę w zgłoszeniu gotowości do odbioru. Na pisemne żądanie Zamawiającego termin ten zostanie przesunięty o 1 dzień roboczy.
4.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnicy Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, pełnomocnicy Podwykonawców uczestniczących w realizacji odbieranych robót budowlanych, Kierownik budowy, inspektor nadzoru inwestorskiego lub inne osoby wskazane przez Zamawiającego lub Wykonawcę. 
5.	Na okoliczność Odbioru robót budowlanych zanikających lub ulegających zakryciu uczestnicy procesu budowlanego zamieszczają w Dzienniku budowy stosowne wpisy oraz sporządzają w 3 egzemplarzach protokół zawierający:
1)	datę odbioru,
2)	imiona i nazwiska członków komisji odbiorowej,
3)	wykaz i wartość odebranych robót budowlanych (przerób),
4)	wykaz Podwykonawców i Dalszych podwykonawców realizujących odbierane roboty,
5)	wykaz odstępstw od zatwierdzonego Projektu budowlanego i ich klasyfikację,
6)	ocenę stanu technicznego, użytkowego i estetycznego odbieranych robót budowlanych,
7)	ustalenia co do jakości wykonanych robót, w tym wykaz wszystkich ujawnionych wad z terminami ich usunięcia lub oświadczeniem Zamawiającego o wyborze innego uprawnienia przysługującego mu z tytułu odpowiedzialności Wykonawcy za wady ujawnione przy odbiorze,
8)	informację, czy ujawnione wady umożliwiają użytkowanie budynku zgodnie z jego przeznaczeniem,
9)	ewentualne uwagi pełnomocników Podwykonawców,
10)	dokumentację fotograficzną,
11)	podpisy członków komisji odbiorowej.
6.	W przypadku niezgłoszenia Zamawiającemu i/lub inspektorowi nadzoru gotowości do Odbioru robót budowlanych zanikających lub ulegających zakryciu albo dokonania zakrycia tych robót przed ich odbiorem Wykonawca jest zobowiązany odkryć lub wykonać otwory niezbędne dla zbadania robót budowlanych, a następnie na własny koszt przywrócić stan poprzedni.
§ 26. Odbiory częściowe robót budowlanych
1.	Strony ustalają, że Odbiory częściowe robót budowlanych będą przeprowadzane nie częściej niż  raz w miesiącu.
2.		W terminie 2 dni roboczych od dnia otrzymania zgłoszenia o gotowości do Odbioru częściowego robót budowlanych Inspektor nadzoru inwestorskiego przeprowadza kontrolę zgodności przerobu ze stanem faktycznym oraz kompletności przedłożonych załączników i zawiadamiają na piśmie Wykonawcę i Zamawiającego o braku zastrzeżeń do zgłoszenia, jego niezgodności ze stanem faktycznym lub niekompletności.
3.	W terminie  2 dni roboczych Wykonawca zawiadamia Zamawiającego o uwzględnieniu zastrzeżeń do zgłoszenia gotowości Odbioru częściowego robót budowlanych lub odmowie ich uwzględnienia, wskazując merytoryczne uzasadnienie swojego działania.
4.	Odbiór częściowy robót budowlanych jest przeprowadzany komisyjnie w terminie wskazanym przez Wykonawcę w zgłoszeniu gotowości do odbioru. Na pisemne żądanie Zamawiającego termin ten zostanie przesunięty o  1 dzień roboczy.
5.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnicy Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, pełnomocnicy Podwykonawców uczestniczących w realizacji odbieranych robót, Kierownik budowy, inspektor nadzoru inwestorskiego. Ponadto w odbiorze robót mogą uczestniczyć rzeczoznawca  budowlany w specjalności obejmującej wykonawstwo lub inna osoba wskazana przez Zamawiającego lub Wykonawcę.
6.	Na okoliczność Odbioru częściowego robót budowlanych uczestnicy procesu budowlanego zamieszczają w Dzienniku budowy stosowne wpisy. 
7.	Wykonawca jest zobowiązany przekazać Podwykonawcom i Dalszym podwykonawcom kopie protokołu odbioru nie później niż 2 dni robocze po przeprowadzeniu odbioru.
8.	Jeżeli Wykonawca nie usunie wad w terminie lub w sposób ustalony w Protokole odbioru częściowego dzieła, Zamawiający, po uprzednim powiadomieniu Wykonawcy, jest uprawniony do zlecenia usunięcia wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy.
§ 27. Odbiór końcowy robót budowlanych
1.	Strony ustalają, że Odbiór końcowy robót budowlanych zostanie przeprowadzony po wykonaniu całości robót budowlanych składających się na przedmiot umowy.
2.	Wykonawca zgłasza gotowość do Odbioru końcowego robót budowlanych, zamieszczając w Dzienniku budowy stosowny wpis oraz przedkładając Zamawiającemu i inspektorowi  nadzoru inwestorskiego na piśmie zgłoszenie gotowości do odbioru zawierające min:
1)	Dokumentację powykonawczą, w tym obiegowe karty wyrobów,
2)	protokoły wymaganych przepisami prawa prób i sprawdzeń instalacji, urządzeń technicznych i przewodów kominowych zatwierdzone przez Inspektora nadzoru inwestorskiego,
3)	instrukcję eksploatacji budynku,
4)	świadectwo charakterystyki energetycznej budynku,
5)	Dziennik budowy,
6)	oświadczenie Kierownika budowy o zgodności wykonania budynku z Projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami,
7)	oświadczenie Kierownika budowy o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku Terenu budowy, a także drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu (w razie korzystania z tych obiektów).
3.	W terminie 2 dni roboczych od dnia otrzymania zgłoszenia o gotowości do Odbioru końcowego robót budowlanych Inspektor nadzoru inwestorskiego przeprowadza kontrolę zgodności przerobu ze stanem faktycznym oraz kompletności przedłożonych załączników i zawiadamiają na piśmie Wykonawcę i Zamawiającego o braku zastrzeżeń do zgłoszenia, jego niezgodności ze stanem faktycznym lub niekompletności.
4.	W terminie 2 dni roboczych Wykonawca zawiadamia Zamawiającego o uwzględnieniu zastrzeżeń do zgłoszenia gotowości Odbioru końcowego robót budowlanych lub odmowie ich uwzględnienia, wskazując merytoryczne uzasadnienie swojego działania.
5.	Odbiór końcowy robót budowlanych jest przeprowadzany komisyjnie w terminie wskazanym przez Wykonawcę w zgłoszeniu gotowości do odbioru. Na pisemne żądanie Zamawiającego termin ten zostanie przesunięty o 1 dzień roboczy.
6.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnicy Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, pełnomocnicy Podwykonawców uczestniczących w realizacji odbieranych robót, Kierownik budowy, inspektor nadzoru inwestorskiego, Ponadto w odbiorze robót może uczestniczyć rzeczoznawca budowlany lub inna osoba wskazana przez Zamawiającego lub Wykonawcę.
7.	Na okoliczność Odbioru końcowego robót budowlanych uczestnicy procesu budowlanego zamieszczają w Dzienniku budowy stosowne wpisy.
8.	Wykonawca jest zobowiązany przekazać Podwykonawcom i Dalszym podwykonawcom kopie protokołu odbioru nie później niż  2 dni robocze po przeprowadzeniu odbioru.
9.	Jeżeli Wykonawca nie wykona robót budowlanych, których zaniechał, i nie usunie wad w terminie lub w sposób ustalony w Protokole odbioru końcowego robót budowlanych, Zamawiający, po uprzednim powiadomieniu Wykonawcy, jest uprawniony do zlecenia usunięcia wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy.
10.	Za dzień faktycznego Odbioru końcowego robót budowlanych uznaje się dzień podpisania przez upoważnionych przedstawicieli Stron umowy Protokołu odbioru końcowego robót budowlanych.
§ 28. Odbiory usunięcia wad 
w okresie rękojmi za wady i gwarancji jakości
1.	W okresie rękojmi za wady i gwarancji jakości Zamawiający przesyła Wykonawcy na piśmie zawiadomienia o konieczności usunięcia wad robót budowlanych.
2.	Czas wyznaczony przez Zamawiającego na usunięcie wady nie może być krótszy niż 2 dni robocze i dłuższy niż 5 dni roboczych. Wykonawca może wystąpić z wnioskiem do Zmawiającego o przedłużenie w.w. terminów usunięcia wady  jeżeli proces technologiczny będzie wymagał dłuższego terminu jej usunięcia
3.	Wykonawca zgłasza na piśmie Zamawiającemu i inspektorowi nadzoru inwestorskiego gotowość do odbioru robót naprawczych minimum 2 dni robocze przed proponowanym przez niego terminem odbioru.
4.	Odbiór robót naprawczych jest przeprowadzany komisyjnie w terminie wskazanym przez Wykonawcę w zgłoszeniu gotowości do odbioru. Na pisemne żądanie Zamawiającego termin ten zostanie przesunięty o  1 dzień roboczy.
5.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnik Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, Kierownik budowy i  inspektor nadzoru inwestorskiego. Zamawiający może poszerzyć skład komisji odbiorowej.
6.	Na okoliczność odbioru robót naprawczych komisja odbiorowa sporządza w 3 egzemplarzach protokół zawierający: datę odbioru, imiona i nazwiska członków komisji odbiorowej, opis i zakres odbieranych robót budowlanych, wykaz Podwykonawców i Dalszych podwykonawców realizujących odbierane roboty, ocenę stanu technicznego, użytkowego i estetycznego odbieranych robót naprawczych, dokumentację fotograficzną i podpisy członków komisji odbiorowej.
7.	Jeżeli Wykonawca nie usunie wad ujawnionych w okresie rękojmi lub gwarancji jakości w określonym przez Zamawiającego terminie, uwzględniającym możliwości techniczne lub technologiczne dotyczące usunięcia wad, Zamawiający, po uprzednim zawiadomieniu Wykonawcy, jest uprawniony do zlecenia usunięcia wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy.
8.	W celu ustalenia przyczyn i skutków wad robót budowlanych stwierdzonych w okresie rękojmi za wady lub gwarancji jakości Zamawiający może zlecić rzeczoznawcy budowlanemu wykonanie ekspertyzy/opinii technicznej. Jeżeli ekspertyza/opinia techniczna potwierdzi, że wady nie wynikają z niewłaściwej eksploatacji budynku, Wykonawca zwraca Zamawiającemu koszty wykonania ekspertyzy/opinii technicznej w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia otrzymania od Zamawiającego noty obciążającej oraz usuwa wady w ramach rękojmi za wady lub gwarancji jakości.
§ 29. Odbiór ostateczny robót budowlanych
1.	Odbiór ostateczny robót budowlanych służy potwierdzeniu usunięcia wszystkich wad ujawnionych w okresie rękojmi lub gwarancji jakości (w zależności od tego, który z podanych okresów jest dłuższy) w celu potwierdzenia usunięcia tych wad i potwierdzenia wypełnienia przez Wykonawcę wszystkich obowiązków wynikających z umowy.
2.	Wykonawca zgłasza gotowość do Odbioru ostatecznego robót budowlanych, przedkładając Zamawiającemu i  inspektorowi nadzoru inwestorskiego na piśmie zgłoszenie gotowości do odbioru zawierające:
1)	proponowany przez Wykonawcę termin Odbioru ostatecznego robót budowlanych, który nie może być krótszy niż  3 dni robocze od dnia przekazania zgłoszenia gotowości do odbioru uczestnikom procesu budowlanego,
2)	wykaz Podwykonawców i Dalszych podwykonawców realizujących roboty naprawcze,
3)	Dokumentację powykonawczą robót naprawczych, w tym obiegowe karty wyrobów,
4)	instrukcję eksploatacji wymienionych urządzeń,
5)	ocenę Kierownika budowy i Kierowników robót stanu technicznego, użytkowego i estetycznego odbieranych robót budowlanych,
6)	podpisy Kierownika budowy, Kierowników robót, pełnomocnika Wykonawcy i pełnomocników Podwykonawców uczestniczących w realizacji robót naprawczych.
3.	Odbiór ostateczny robót budowlanych jest przeprowadzany komisyjnie w terminie wskazanym przez Wykonawcę w zgłoszeniu gotowości do odbioru. Na pisemne żądanie Zamawiającego termin ten zostanie przesunięty o  1 dzień roboczy.
4.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnik Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, Kierownik budowy i  inspektor nadzoru inwestorskiego. Zamawiający może poszerzyć skład komisji odbiorowej np.  Projektanta sprawującego nadzór autorski, rzeczoznawcę budowlanego.
5.	Na okoliczność Odbioru ostatecznego robót budowlanych komisja odbiorowa sporządza w 3 egzemplarzach protokół zawierający: datę odbioru, imiona i nazwiska członków komisji odbiorowej, ocenę stanu technicznego, użytkowego i estetycznego odbieranych robót naprawczych, dokumentację fotograficzną i czytelne podpisy członków komisji odbiorowej.
6.	Jeżeli podczas Odbioru ostatecznego robót budowlanych okaże się, że nie zostały usunięte wszystkie wady, co skutkuje niemożliwością użytkowania budynku zgodnie z jego przeznaczeniem, którego dotyczą roboty budowlane stanowiące przedmiot umowy, Zamawiający przerywa Odbiór ostateczny robót budowlanych, zaś Wykonawca jest zobowiązany przedłużyć odpowiednio okres gwarancji jakości. Zamawiający wyznacza termin Odbioru ostatecznego robót budowlanych, do upływu którego Wykonawca jest zobowiązany usunąć wady.
§ 30. Wynagrodzenie i warunki płatności – zasady ogólne
1.	Strony ustalają wynagrodzenie Wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy, zgodnie z Ofertą Wykonawcy, na kwotę :……………… zł brutto (słownie: ……………………………………………………………)……………..netto w tym ….% vat 
2.	Wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy ma charakter ryczałtowy. Kosztorys ofertowy stanowi podstawę do rozliczenia robót budowlanych w przypadku odstąpienia od umowy.
3.	Określając wartość wynagrodzenia brutto za wykonanie przedmiotu umowy, Wykonawca uwzględnił następujące składniki cenotwórcze:
1)	koszty bezpośrednie (Kb): koszty wyrobów (W), koszty najmu i pracy sprzętu (S), koszty robocizny (R);
2)	koszty pośrednie (Kp):
a)	koszty ogólne budowy:
–	koszty zatrudnienia przez Wykonawcę personelu kierowniczego, technicznego i administracyjnego budowy, obejmujące wynagrodzenie tych pracowników niezaliczane do kosztów bezpośrednich, wynagrodzenia uzupełniające, koszty ubezpieczeń społecznych, płace dodatkowe, ewentualne odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych,
–	wynagrodzenia bezosobowe obciążające budowę,
–	koszty montażu i demontażu obiektów zaplecza tymczasowego oraz koszty amortyzacji lub zużycia tych obiektów,
–	koszty wyposażenia zaplecza tymczasowego w urządzenia placu budowy, obejmujące drogi tymczasowe, tymczasowe sieci energetyczne, wodociągowe, kanalizacyjne, oświetlenie placu budowy, zastępcze źródła ciepła do ogrzewania obiektów i robót, urządzenia zabezpieczające materiały i roboty przed deszczem, słońcem i mrozem oraz inne tego typu urządzenia,
–	koszty zużycia, konserwacji i remontów lekkiego sprzętu, przedmiotów i narzędzi kwalifikowanych jako środki nietrwałe,
–	koszty BHP obejmujące: koszty wykonania i likwidacji niezbędnych zabezpieczeń stanowisk roboczych i miejsc wykonania robót, koszty zużycia odzieży i obuwia roboczego oraz ochronnego, sprzętu ochrony osobistej, koszty środków higienicznych, sanitarnych i leczniczych,
–	koszty zatrudnienia pracowników zamiejscowych,
–	koszty zużycia energii na placu budowy, zużycia wody, odprowadzenia ścieków, ogrzewania,
–	koszty podróży służbowych personelu budowy,
–	koszty pomiarów geodezyjnych nieujętych w opisach zakresów robót objętych poszczególnymi pozycjami Przedmiaru robót budowlanych,
–	opłaty za zajęcie chodników, pasów drogowych i innych terenów na cele budowy oraz koszty tymczasowej organizacji ruchu,
–	koszty badań jakości wyrobów, robót i prób odbiorowych przewidzianych w STWiORB,
–	koszty ubezpieczeń majątkowych budowy,
–	koszty całodobowej usługi ochroniarskiej mienia stałego i niestałego na Terenie budowy,
–	koszty geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej i naniesienia wykonanych robót na mapę,
–	koszty utrzymania porządku na Terenie budowy oraz koszt kompleksowej usługi serwisu sprzątającego przed przekazaniem Terenu budowy zamawiającemu,
–	koszty sortowania, pozostawienia na składowisku i utylizacji odpadów,
–	opłaty graniczne, cła, akcyzy i inne opłaty należne,
–	koszt opracowania Dokumentacji powykonawczej, instrukcji eksploatacji budynku, ekspertyz/opinii technicznych oraz praw majątkowych do tych utworów;
b)	koszty zarządu:
–	płace i narzuty na płace pracowników zarządu,
–	koszty delegacji i przejazdów pracowników zarządu,
–	koszty eksploatacji służbowych samochodów osobowych,
–	koszty biurowe i utrzymania obiektów ogólnego przeznaczenia,
–	koszty amortyzacji i remontów środków trwałych, poza amortyzacją sprzętu ujętą w cenie jego pracy,
–	czynsze i ubezpieczenia,
–	inne koszty zaliczane przez Wykonawcę do kosztów zarządu;
3)	zysk (Z) – przewidywana nadwyżka Wykonawcy nad kosztami wykonania robót, uwzględniająca ryzyko, w tym ryzyka wynikające z braku możliwości żądania przez Wykonawcę zmiany wynagrodzenia ryczałtowego, chociażby w czasie zawierania umowy o roboty budowlane nie można było przewidzieć rozmiaru robót budowlanych niezbędnych do prawidłowego i terminowego wykonania przedmiotu umowy o roboty budowlane;
4)	podatek od towarów i usług (VAT).

4.	Strony zobowiązują się dokonać zmiany wysokości wynagrodzenia należnego Wykonawcy w formie pisemnego aneksu każdorazowo w przypadku wystąpienia jednej z następujących okoliczności:
1)	zmiany stawki podatku od towarów i usług (VAT),
2)	zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę,
3)	zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne
	– na zasadach i w sposób określony w ust. 5–14, jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania przedmiotu umowy przez Wykonawcę. 
5.	Zmiana wysokości wynagrodzenia należnego Wykonawcy w przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług (VAT) będzie odnosić się wyłącznie do części przedmiotu umowy zrealizowanej zgodnie z terminami ustalonymi umową po dniu wejścia w życie przepisów zmieniających stawkę podatku od towarów i usług (VAT) oraz wyłącznie do części przedmiotu umowy, do której zastosowanie znajdzie zmiana stawki podatku od towarów i usług (VAT).
6.	W przypadku zmiany stawki podatku od towarów i usług (VAT) wartość wynagrodzenia netto nie zmieni się, a wartość wynagrodzenia brutto zostanie wyliczona na podstawie nowych przepisów.
7.	Zmiana wysokości wynagrodzenia w przypadku zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne będzie obejmować wyłącznie część wynagrodzenia należnego Wykonawcy, w odniesieniu do której nastąpiła zmiana wysokości kosztów wykonania umowy przez Wykonawcę w związku z wejściem w życie zmian przepisów.
8.	W przypadku zmiany wysokości wynagrodzenia w następstwie zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę wynagrodzenie Wykonawcy ulegnie zmianie o kwotę odpowiadającą wzrostowi kosztu Wykonawcy w związku ze zwiększeniem wysokości wynagrodzeń pracowników świadczących usługi do wysokości aktualnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia za pracę, z uwzględnieniem wszystkich obciążeń publicznoprawnych od kwoty wzrostu minimalnego wynagrodzenia. Kwota odpowiadająca wzrostowi kosztu Wykonawcy będzie odnosić się wyłącznie do części wynagrodzenia Pracowników świadczących usługi, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, odpowiadającej zakresowi, w jakim wykonują oni prace bezpośrednio związane z realizacją przedmiotu umowy.
9.	W przypadku zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne wynagrodzenie Wykonawcy ulegnie zmianie o kwotę odpowiadającą zmianie kosztu Wykonawcy ponoszonego w związku z wypłatą wynagrodzenia pracownikom świadczącym usługi. Kwota odpowiadająca zmianie kosztu Wykonawcy będzie odnosić się wyłącznie do części wynagrodzenia pracowników świadczących usługi, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, odpowiadającej zakresowi, w jakim wykonują oni prace bezpośrednio związane z realizacją przedmiotu umowy.
10.	W celu zawarcia aneksu, o którym mowa w ust. 4, każda ze Stron może wystąpić do drugiej Strony z wnioskiem o dokonanie zmiany wysokości wynagrodzenia należnego Wykonawcy, wraz z uzasadnieniem zawierającym zwłaszcza szczegółowe wyliczenie całkowitej kwoty, o jaką wynagrodzenie Wykonawcy powinno ulec zmianie, oraz wskazaniem daty, od której nastąpiła bądź nastąpi zmiana wysokości kosztów wykonania umowy uzasadniająca zmianę wysokości wynagrodzenia należnego Wykonawcy.
11.	W przypadku zmian wysokości wynagrodzenia w następstwie zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, jeżeli z wnioskiem występuje Wykonawca, jest on zobowiązany dołączyć do wniosku dokumenty, z których będzie wynikać, w jakim zakresie zmiany te mają wpływ na koszty wykonania umowy, w szczególności:
1)	pisemne zestawienie wynagrodzeń (zarówno przed, jak i po zmianie) pracowników świadczących usługi wraz z określeniem zakresu (części etatu), w jakim wykonują oni prace bezpośrednio związane z realizacją przedmiotu umowy, oraz części wynagrodzenia odpowiadającej temu zakresowi – w przypadku zmiany wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę,
2)	pisemne zestawienie wynagrodzeń (zarówno przed, jak i po zmianie) pracowników świadczących usługi wraz z kwotami składek uiszczanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w części finansowanej przez Wykonawcę, z określeniem zakresu (części etatu), w jakim wykonują oni prace bezpośrednio związane z realizacją przedmiotu umowy, oraz części wynagrodzenia odpowiadającej temu zakresowi – w przypadku zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne.
12.	W przypadku zmiany zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym lub ubezpieczeniu zdrowotnemu bądź wysokości stawki składki na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, jeżeli z wnioskiem występuje Zamawiający, jest on uprawniony do zobowiązania Wykonawcy do przedstawienia w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż  10 dni roboczych, dokumentów, z których będzie wynikać, w jakim zakresie zmiana ta ma wpływ na koszty wykonania umowy, w tym pisemnego zestawienia wynagrodzeń.
13.	W terminie  10 dni roboczych od dnia przekazania wniosku, o którym mowa w ust. 10, Strona, która otrzymała wniosek, przekaże drugiej Stronie informację o zakresie, w jakim zatwierdza wniosek, oraz wskaże kwotę, o którą wynagrodzenie należne Wykonawcy powinno ulec zmianie, albo informację o niezatwierdzeniu wniosku wraz z uzasadnieniem.
14.	W przypadku otrzymania przez Stronę informacji o niezatwierdzeniu wniosku lub częściowym zatwierdzeniu wniosku Strona ta może ponownie wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10. W takim przypadku przepisy ust. 11–13 stosuje się odpowiednio.
§ 31. Płatności
1.	Roboty budowlane zostaną rozliczone powykonawczo w transzach na podstawie podpisanych przez Strony Protokołów odbioru częściowego robót budowlanych i Protokołu odbioru końcowego robót budowlanych.
2.	Rozliczenie za wykonanie robót budowlanych stanowiących przedmiot umowy będzie dokonywane na podstawie rachunków lub faktur VAT częściowych i rachunku lub faktury VAT końcowej.
3.	Zapłata wynagrodzenia i wszystkie inne płatności dokonywane na podstawie umowy będą realizowane przez Zamawiającego w złotych polskich.
4.	Należności za wykonane roboty budowlane będą wpłacane przez Zamawiającego na konto bankowe Wykonawcy – _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ w banku ……………………………………… , lub odpowiednio Podwykonawcy i Dalszego podwykonawcy, na podstawie rachunku lub faktury VAT wystawionej przez Wykonawcę, Podwykonawcę lub Dalszego podwykonawcę.
5.	Płatności są realizowane w terminie nie dłuższym niż 30 dni kalendarzowych od daty otrzymania przez Zamawiającego wystawionej przez Wykonawcę faktury VAT lub rachunku z uwzględnieniem potrąceń wynikających z umowy.
6.	Wykonawca jest zobowiązany przedłożyć wraz z okresowym rozliczeniem należnego mu wynagrodzenia oświadczenia Podwykonawców i Dalszych podwykonawców o uregulowaniu względem nich wszystkich należności lub dowody zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcom i Dalszym podwykonawcom dotyczące tych należności, których termin upłynął w poprzednim okresie rozliczeniowym. Oświadczenia, podpisane przez osoby upoważnione do reprezentowania składających je Podwykonawców lub Dalszych podwykonawców, lub inne dowody na potwierdzenie dokonanej zapłaty wynagrodzenia powinny potwierdzać brak zaległości Wykonawcy, Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy w uregulowaniu wszystkich wymagalnych w tym okresie wynagrodzeń Podwykonawców lub Dalszych podwykonawców wynikających z Umów o podwykonawstwo.
7.	Jeżeli w terminie określonym w zaakceptowanej przez Zamawiającego Umowie o podwykonawstwo Wykonawca, Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca nie zapłaci wymagalnego wynagrodzenia przysługującego Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy, to Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca może zwrócić się z żądaniem zapłaty należnego wynagrodzenia bezpośrednio do Zamawiającego.
8.	Zamawiający niezwłocznie po zgłoszeniu żądania dokonania płatności bezpośredniej zawiadomi Wykonawcę o żądaniu Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy oraz wezwie Wykonawcę do zgłoszenia w formie pisemnej uwag dotyczących zasadności bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia doręczenia Wykonawcy wezwania.
9.	W przypadku zgłoszenia przez Wykonawcę uwag, o których mowa w ust. 8, podważających zasadność bezpośredniej zapłaty, Zamawiający może:
a)	nie dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy, jeżeli Wykonawca wykaże niezasadność takiej zapłaty, lub
b)	złożyć do depozytu sądowego kwotę potrzebną na pokrycie wynagrodzenia Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy w przypadku zaistnienia zasadniczej wątpliwości co do wysokości kwoty należnej zapłaty lub podmiotu, któremu płatność się należy, lub
c)	dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy, jeżeli Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca wykaże zasadność takiej zapłaty.
10.	Zamawiający jest zobowiązany zapłacić Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy należne wynagrodzenie będące przedmiotem żądania, jeżeli Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca udokumentuje jego zasadność fakturą VAT lub rachunkiem oraz dokumentami potwierdzającymi wykonanie i odbiór robót budowlanych, a Wykonawca nie złoży w trybie określonym w ust. 8 uwag wykazujących niezasadność bezpośredniej zapłaty. Bezpośrednia zapłata obejmuje wyłącznie należne wynagrodzenie, bez odsetek należnych Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy z tytułu uchybienia terminowi zapłaty.
11.	Równowartość kwoty zapłaconej Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy bądź skierowanej do depozytu sądowego Zamawiający potrąci z wynagrodzenia należnego Wykonawcy.
12.	Podstawą wypłaty należnego Wykonawcy wynagrodzenia przypadającego na kolejne okresy rozliczeniowe będą wystawione przez Wykonawcę faktura VAT lub rachunek przedstawione Zamawiającemu wraz z:
a)	Protokołem odbioru częściowego robót budowlanych,
b)	kopiami faktur VAT lub rachunków wystawionych przez zaakceptowanych przez Zamawiającego Podwykonawców i Dalszych podwykonawców za wykonane przez nich roboty, dostawy i usługi,
c)	kopiami potwierdzeń przelewów bankowych albo sporządzonymi nie więcej niż 5 dni przed upływem terminu płatności oświadczeniami Podwykonawców i Dalszych podwykonawców o niezaleganiu z płatnościami wobec nich przez Wykonawcę lub przez Podwykonawców, a w przypadku braku robót budowlanych, dostaw lub usług zrealizowanych przez Podwykonawców lub Dalszych podwykonawców – przed dniem Odbioru częściowego robót budowlanych, lub jeżeli roszczenia Podwykonawców lub Dalszych podwykonawców nie były jeszcze wymagalne – wraz z oświadczeniami Podwykonawców lub Dalszych podwykonawców w tym zakresie.
13.	Jeżeli Wykonawca nie przedstawi wraz z fakturą VAT lub rachunkiem dokumentów, o których mowa w ust. 12, Zamawiający jest uprawniony do wstrzymania wypłaty należnego Wykonawcy wynagrodzenia do czasu przedłożenia przez Wykonawcę stosownych dokumentów. Wstrzymanie przez Zamawiającego zapłaty do czasu wypełnienia przez Wykonawcę wymagań, o których mowa w ust. 12, nie skutkuje niedotrzymaniem przez Zamawiającego terminu płatności i nie uprawnia Wykonawcy do żądania odsetek.
14.	Zamawiający jest uprawniony do żądania i uzyskania od Wykonawcy niezwłocznie wyjaśnień w przypadku wątpliwości dotyczących dokumentów składanych wraz z wnioskami o płatność.
15.	Wykonawca przekazuje Zamawiającemu w formie pisemnej uwagi, o których mowa w ust. 10, zawierające szczegółowe uzasadnienie zajętego stanowiska co do zakresu i charakteru robót budowlanych, dostaw i usług realizowanych przez Podwykonawcę lub Dalszego podwykonawcę, prawidłowości ich wykonania oraz wypełnienia przez Podwykonawcę lub Dalszego podwykonawcę postanowień Umowy o podwykonawstwo w zakresie mającym wpływ na wymagalność roszczenia Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy, a także co do innych okoliczności mających wpływ na tę wymagalność.
16.	Zamawiający jest uprawniony do odstąpienia od dokonania bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy i do wypłaty Wykonawcy należnego wynagrodzenia, jeżeli Wykonawca zgłosi uwagi, o których mowa w ust. 10, i wykaże niezasadność takiej płatności lub jeżeli Wykonawca nie zgłosi uwag, o których mowa w ust. 10, a Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca nie wykażą zasadności takiej płatności.
17.	Zamawiający może dokonać bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy, jeżeli Wykonawca zgłosi uwagi, o których mowa w ust. 10, i potwierdzi zasadność takiej płatności lub jeżeli Wykonawca nie zgłosi uwag, o których mowa w ust. 10, a Podwykonawca lub Dalszy podwykonawca wykażą zasadność takiej płatności.
18.	Podstawą płatności bezpośredniej dokonywanej przez Zamawiającego na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy będzie kopia faktury VAT lub rachunku Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy, potwierdzona za zgodność z oryginałem przez Wykonawcę lub Podwykonawcę, przedstawiona Zamawiającemu wraz z potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopią Protokołu odbioru robót budowlanych przez Wykonawcę lub Podwykonawcę robót budowlanych lub z potwierdzeniem odbioru dostaw lub usług.
19.	Bezpośrednia płatność dokonywana przez Zamawiającego na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy będzie obejmować wyłącznie należne Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy wynagrodzenie, bez odsetek należnych Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy z tytułu opóźnienia w zapłacie należnego wynagrodzenia przez Wykonawcę lub Podwykonawcę, i będzie dotyczyć wyłącznie należności powstałych po zaakceptowaniu przez Zamawiającego Umowy o podwykonawstwo robót budowlanych lub Umowy o podwykonawstwo w zakresie dostaw lub usług.
20.	Dokonanie bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy lub ważne złożenie kwoty potrzebnej na pokrycie wynagrodzenia z tytułu bezpośredniej płatności do depozytu sądowego skutkuje umorzeniem wierzytelności przysługującej Wykonawcy od Zamawiającego z tytułu wynagrodzenia do wysokości kwoty odpowiadającej dokonanej płatności.
21.	Zamawiający dokona bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy w terminie 30 dni kalendarzowych od dnia potwierdzenia w formie pisemnej Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy przez Zamawiającego uznania płatności bezpośredniej za uzasadnioną.
22.	Zamawiający może złożyć do depozytu sądowego kwotę potrzebną na pokrycie wynagrodzenia Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy w przypadku zasadniczych wątpliwości co do wysokości należnej zapłaty lub co do podmiotu, któremu płatność się należy, co uznaje się za równoznaczne z wykonaniem w zakresie objętym zdeponowaną kwotą zobowiązania Zamawiającego względem Wykonawcy.
23.	Odpowiedzialność Zamawiającego wobec Podwykonawcy lub Dalszego podwykonawcy z tytułu płatności bezpośrednich za wykonanie robót budowlanych jest ograniczona wyłącznie do wysokości kwoty należności za wykonanie tych robót budowlanych wynikającej z umowy. W przypadku różnic w cenach za wykonane roboty budowlane pomiędzy cenami określonymi Umową o podwykonawstwo a proporcjonalnymi do zakresu wykonanych robót cenami określonymi w tabeli wartości elementów scalonych Zamawiający uzna i wypłaci Podwykonawcy lub Dalszemu podwykonawcy na podstawie wystawionej przez niego faktury VAT lub rachunku wyłącznie kwotę należną na podstawie cen jednostkowych określonych umową.
24.	W przypadku gdy Podwykonawcy lub Dalsi podwykonawcy uprawnieni do uzyskania od Zamawiającego płatności bezpośrednich nie wystawili żadnych rachunków lub faktur VAT w danym okresie rozliczeniowym i Wykonawca załączy do wystawianego rachunku lub faktury VAT oświadczenia Podwykonawców i Dalszych podwykonawców potwierdzające tę okoliczność, cała kwota wynikająca z faktury VAT lub rachunku zostanie wypłacona przez Zamawiającego Wykonawcy.
25.	Do rachunku lub faktury VAT końcowej za wykonanie przedmiotu umowy Wykonawca dołączy oświadczenia Podwykonawców i Dalszych podwykonawców o pełnym zafakturowaniu przez nich lub objęciu wystawionymi przez nich rachunkami zakresu robót budowlanych wykonanych zgodnie z Umowami o podwykonawstwo oraz o pełnym rozliczeniu tych robót do wysokości objętej płatnością końcową.
§ 32. Wierzytelności
1.	Wykonawca nie może dokonać zastawienia lub przeniesienia, w szczególności: cesji, przekazu, sprzedaży, jakiejkolwiek wierzytelności wynikającej z umowy lub jej części, jak też korzyści wynikającej z umowy lub udziału w niej, na osoby trzecie bez uprzedniej, pisemnej zgody Zamawiającego.
2.	W przypadku Wykonawcy będącego konsorcjum z wnioskiem do Zamawiającego o wyrażenie zgody na dokonanie czynności, o której mowa w ust. 1, występuje podmiot reprezentujący wszystkich członków konsorcjum, zgodnie z posiadanym pełnomocnictwem.
3.	Zamawiający nie wyrazi zgody na dokonanie czynności określonej w ust. 1, dopóki Wykonawca nie przedstawi dowodu zaspokojenia roszczeń wszystkich Podwykonawców, których wynagrodzenie byłoby regulowane ze środków objętych wierzytelnością będącą przedmiotem czynności przedstawionej do akceptacji.
4.	Cesja, przelew lub czynność wywołująca podobne skutki, dokonane bez pisemnej zgody Zamawiającego, są względem Zamawiającego bezskuteczne.
§ 33. Prawa autorskie
1.	Z chwilą przyjęcia przez Zamawiającego utworów powstałych w związku z realizacją niniejszej umowy (lub przyjmowanej przez niego części) w ramach Ceny oferty Wykonawca przenosi na rzecz Zamawiającego bezwarunkowo, bez dodatkowych opłat, całość autorskich praw majątkowych do wszystkich utworów w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, stworzonych na potrzeby realizacji przedmiotu umowy, lub odpowiednio całość nieograniczonych czasowo i terytorialnie niewyłącznych licencji niezbędnych do korzystania z przekazanych utworów, w szczególności takich jak: ekspertyzy/opinie techniczne, instrukcja eksploatacji budynku i program naprawczy, przekazane Zamawiającemu w wykonaniu niniejszej umowy, zwanych dalej utworami, bez dodatkowych oświadczeń stron w tym zakresie wraz z wyłącznym prawem do wykonywania i zezwalania na wykonywanie zależnych praw autorskich na polach eksploatacji wskazanych w ust. 2. Równocześnie Wykonawca przenosi na rzecz Zamawiającego własność wszelkich egzemplarzy lub nośników, na których utrwalono utwory, które przekaże Zamawiającemu stosownie do postanowień niniejszej umowy.
2.	Zamawiający z chwilą przeniesienia na niego autorskich praw majątkowych i praw zależnych do utworów będzie mógł korzystać z nich w całości lub w części. 
§ 34. Uprawnienia z tytułu rękojmi za wady i gwarancji jakości
1.	Wykonawca ponosi wobec Zamawiającego odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wszystkie ujawnione wady przedmiotu umowy przez okres …… (wskazany w Ofercie Wykonawcy) lat od daty Odbioru końcowego robót budowlanych, na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
2.	Wykonawca udziela Zamawiającemu na wykonane roboty budowlane stanowiące przedmiot umowy gwarancji na okres …… (wskazany w Ofercie Wykonawcy) lat, licząc od daty Odbioru końcowego robót budowlanych, na warunkach określonych w Ofercie Wykonawcy i SIWZ.
3.	W okresie rękojmi za wady i gwarancji jakości Wykonawca przejmuje na siebie wszelkie obowiązki wynikające z serwisowania i konserwacji zabudowanych urządzeń, instalacji i wyposażenia mające wpływ na trwałość gwarancji producenta.
4.	Wykonawca jest zobowiązany dostarczyć Zamawiającemu niezbędny dokument gwarancyjny do umowy w dacie Odbioru końcowego robót budowlanych.
5.	W przypadku gdy Wykonawca nie przystępuje do usuwania wad lub usunie wady w sposób nienależyty, Zamawiający, poza uprawnieniami przysługującymi mu na podstawie Kodeksu cywilnego, może powierzyć usunięcie wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy (wykonanie zastępcze), po uprzednim wezwaniu Wykonawcy i wyznaczeniu dodatkowego terminu nie krótszego niż 3 dni roboczych.
6.	Usunięcie wad następuje na koszt i ryzyko Wykonawcy.
7.	Udzielone rękojmia i gwarancja jakości nie naruszają prawa Zamawiającego do dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody w pełnej wysokości na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
§ 35. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy
1.	Zamawiający oświadcza, że Wykonawca przed zawarciem umowy wniósł na jego rzecz Zabezpieczenie należytego wykonania umowy na zasadach określonych w przepisach Prawa zamówień publicznych na kwotę równą 5 % Ceny oferty.
2.	Zabezpieczenie należytego wykonania umowy ma na celu zabezpieczenie i ewentualne zaspokojenie roszczeń Zamawiającego z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez Wykonawcę, w tym usunięcia wad, w szczególności roszczeń Zamawiającego wobec Wykonawcy o zapłatę kar umownych.
3.	Beneficjentem Zabezpieczenia należytego wykonania umowy jest Zamawiający.
4.	Koszty Zabezpieczenia należytego wykonania umowy ponosi Wykonawca.
5.	Wykonawca jest zobowiązany zapewnić, aby Zabezpieczenie należytego wykonania umowy zachowało moc wiążącą w okresie wykonywania umowy oraz w okresie rękojmi za wady. Wykonawca jest zobowiązany do niezwłocznego informowania Zamawiającego o faktycznych lub prawnych okolicznościach, które mają lub mogą mieć wpływ na moc wiążącą Zabezpieczenia należytego wykonania umowy oraz na możliwość i zakres wykonywania przez Zamawiającego praw wynikających z zabezpieczenia.
6.	Kwota w wysokości …… zł (słownie: ………………………………………………), stanowiąca 70% Zabezpieczenia należytego wykonania umowy, zostanie zwrócona w terminie 30 dni kalendarzowych od dnia Odbioru końcowego robót budowlanych.
7.	Kwota pozostawiona na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi, wynosząca 70% wartości Zabezpieczenia należytego wykonania umowy, tj. ………… zł 
(słownie: ……………………………………………………………………), zostanie 
zwrócona nie później niż w 15. dniu kalendarzowym po upływie tego okresu.
8.	W trakcie realizacji umowy Wykonawca może dokonać zmiany formy Zabezpieczenia należytego wykonania umowy na jedną lub kilka form, o których mowa w przepisach Prawa zamówień publicznych, pod warunkiem że zmiana formy zabezpieczenia zostanie dokonana z zachowaniem ciągłości zabezpieczenia i bez zmniejszenia jego wysokości.
9.	Zabezpieczenie należytego wykonania umowy pozostaje w dyspozycji Zamawiającego i zachowuje swoją ważność na czas określony w umowie.
10.	Jeżeli nie zajdzie powód do realizacji zabezpieczenia w całości lub w części, podlega ono zwrotowi Wykonawcy odpowiednio w całości lub w części w terminach, o których mowa w ust. 6 i 7. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy wniesione w pieniądzu zostanie zwrócone wraz z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego Zamawiającego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszty prowadzenia rachunku oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek Wykonawcy.
11.	Zamawiający może dochodzić zaspokojenia z Zabezpieczenia należytego wykonania umowy, jeżeli jakakolwiek kwota należna Zamawiającemu od Wykonawcy w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy nie zostanie zapłacona w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia otrzymania przez Wykonawcę pisemnego wezwania do zapłaty.
12.	Jeżeli okres ważności Zabezpieczenia należytego wykonania umowy jest krótszy niż wymagany okres jego ważności, Wykonawca jest zobowiązany ustanowić nowe Zabezpieczenie należytego wykonania umowy nie później niż na 30 dni kalendarzowych przed wygaśnięciem ważności dotychczasowego zabezpieczenia.
13.	Jeżeli Wykonawca w terminie określonym w ust. 12 nie przedłoży Zamawiającemu nowego Zabezpieczenia należytego wykonania umowy, Zamawiający będzie uprawniony do zrealizowania dotychczasowego zabezpieczenia w trybie wypłaty całej kwoty, na jaką w dacie wystąpienia z roszczeniem opiewać będzie dotychczasowe zabezpieczenie.
14.	Zamawiający zwróci Wykonawcy środki pieniężne otrzymane z tytułu realizacji Zabezpieczenia należytego wykonania umowy po przedstawieniu przez Wykonawcę nowego zabezpieczenia albo w terminie zwrotu danej części zabezpieczenia.
§ 36. Zmiany umowy
1.	Strony mają prawo do przedłużenia terminu zakończenia robót budowlanych o okres trwania przyczyn, z powodu których będzie zagrożone dotrzymanie terminu zakończenia robót budowlanych, w następujących sytuacjach:
1)	jeżeli przyczyny, z powodu których będzie zagrożone dotrzymanie terminu zakończenia robót budowlanych, będą następstwem konieczności zmian Dokumentacji projektowej w zakresie, w jakim ww. okoliczności miały lub będą mogły mieć wpływ na dotrzymanie terminu zakończenia robót budowlanych,
2)	jeżeli wystąpią niekorzystne warunki atmosferyczne (temperatura, opady, wiatr, wilgotność), uniemożliwiające wykonanie robót budowlanych zgodnie z normami, zaleceniami producentów wyrobów lub przepisami prawa, o ile Wykonawca wykaże brak możliwości wykonania w tym okresie innych robót budowlanych przewidzianych w Dokumentacji projektowej i STWiORB,
3)	jeżeli wystąpi konieczność wykonania robót zamiennych lub innych robót niezbędnych do wykonania przedmiotu umowy ze względu na zasady wiedzy technicznej oraz udzielenia zamówień dodatkowych, które wstrzymają lub opóźnią realizację przedmiotu umowy, lub jeżeli wystąpi niebezpieczeństwo kolizji z planowanymi lub równolegle prowadzonymi przez inne podmioty inwestycjami, w zakresie niezbędnym do uniknięcia lub usunięcia tych kolizji,
4)	jeżeli wystąpią opóźnienia w dokonaniu określonych czynności lub ich zaniechanie przez właściwe organy administracji państwowej, które nie są następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność,
5)	jeżeli wystąpią opóźnienia w wydawaniu decyzji, zezwoleń, uzgodnień itp., do wydania których właściwe organy są zobowiązane na mocy przepisów prawa, jeżeli opóźnienie przekroczy okres przewidziany w przepisach prawa, w którym ww. decyzje powinny zostać wydane, oraz nie są następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność,
6)	jeżeli wystąpi brak możliwości wykonywania robót z powodu niedopuszczania do ich wykonywania przez uprawniony organ lub nakazania ich wstrzymania przez uprawniony organ, z przyczyn niezależnych od Wykonawcy,
7)	jeżeli wystąpi siła wyższa uniemożliwiająca wykonanie przedmiotu umowy zgodnie z jej postanowieniami.
2.	Strony są uprawnione do żądania zmiany umowy w zakresie wyrobów, parametrów technicznych, technologii wykonania robót budowlanych, sposobu i zakresu wykonania przedmiotu umowy w następujących sytuacjach:
1)	konieczności zrealizowania jakiejkolwiek części robót budowlanych objętej przedmiotem umowy przy zastosowaniu odmiennych rozwiązań technicznych lub technologicznych niż wskazane w Dokumentacji projektowej, a wynikających ze stwierdzonych wad tej dokumentacji lub zmiany stanu prawnego, na podstawie którego je przygotowano, gdyby zastosowanie przewidzianych rozwiązań groziło niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przedmiotu umowy,
2)	konieczności realizacji robót wynikających z wprowadzenia w Dokumentacji projektowej zmian uznanych za nieistotne odstępstwo od Projektu budowlanego i pozwolenia na budowę,
3)	wystąpienia warunków geologicznych, geotechnicznych lub hydrologicznych odbiegających w sposób istotny od przyjętych w dokumentacji projektowej, rozpoznania terenu w zakresie znalezisk archeologicznych, występowania niewybuchów lub niewypałów, które mogą skutkować w świetle dotychczasowych założeń niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przedmiotu umowy,
4)	wystąpienia warunków na Terenie budowy odbiegających w sposób istotny od przyjętych w Dokumentacji projektowej, w szczególności napotkania niezinwentaryzowanych lub błędnie zinwentaryzowanych sieci, instalacji lub innych Obiektów budowlanych,
5)	konieczności zrealizowania przedmiotu umowy przy zastosowaniu innych rozwiązań technicznych lub wyrobów ze względu na zmiany obowiązującego prawa,
6)	wystąpienia niebezpieczeństwa kolizji z planowanymi lub równolegle prowadzonymi przez inne podmioty inwestycjami, w zakresie niezbędnym do uniknięcia lub usunięcia tych kolizji,
7)	wystąpienia siły wyższej uniemożliwiającej wykonanie przedmiotu umowy zgodnie z jej postanowieniami,
8)	konieczności zaniechania części robót budowlanych ze względu na zaistnienie istotnej zmiany okoliczności powodującej, że ich wykonanie nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy.
3.	Wykonawca oraz Zamawiający są uprawnieni do żądania zwiększenia lub zmniejszenia wynagrodzenia Wykonawcy z tytułu realizacji robót dodatkowych lub zaniechania części robót budowlanych.
4.	Jeżeli Wykonawca lub Zamawiający uważa się za uprawnionego do przedłużenia terminu zakończenia robót budowlanych na podstawie ust. 1, zmiany umowy w zakresie wyrobów, parametrów technicznych, technologii wykonania robót budowlanych, sposobu i zakresu wykonania przedmiotu umowy na podstawie ust. 2 lub zmiany umowy na innej podstawie wskazanej w niniejszej umowie, zobowiązany jest do przekazania drugiej Stronie, Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego i Projektantowi sprawującemu nadzór autorski obiegowego protokołu konieczności zmiany, zamieszczając w nim:
1)	opis zdarzenia lub okoliczności stanowiących podstawę do żądania zmiany,
2)	proponowane rozwiązanie zmiany,
3)	szczegółową analizę kosztów wprowadzenia zmiany,
4)	zestawienie zysków i strat wynikających z wprowadzenia zmiany; jeżeli zmiana umowy będzie skutkować zmianą wynagrodzenia Wykonawcy, dane zestawienie musi być sporządzone przez rzeczoznawcę budowlanego,
5)	podpis wnioskodawcy zmiany.
5.	W terminie 5 dni roboczych od dnia otrzymania obiegowego protokołu konieczności zmiany umowy Koordynator czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego, Inspektor nadzoru inwestorskiego we właściwej specjalności i Projektant sprawujący nadzór autorski są zobowiązani ustosunkować się w nim do zgłoszonego żądania zmiany umowy.
6.	W terminie  3 dni kalendarzowych od dnia otrzymania obiegowego protokołu konieczności zmiany umowy Zamawiający powiadomi Wykonawcę o akceptacji żądania zmiany umowy i terminie podpisania aneksu do umowy lub odpowiednio o braku akceptacji zmiany.
7.	Wszelkie zmiany umowy są dokonywane przez umocowanych przedstawicieli Zamawiającego i Wykonawcy w formie pisemnej w drodze aneksu do umowy, pod rygorem nieważności.
8.	W razie wątpliwości przyjmuje się, że nie stanowią zmiany umowy następujące zmiany:
1)	danych związanych z obsługą administracyjno-organizacyjną umowy,
2)	danych teleadresowych,
3)	danych rejestrowych,
4)	osób pełniących funkcję Inspektorów nadzoru inwestorskiego, Kierownika budowy i Kierowników robót,
5)	harmonogramu rzeczowego, o ile zmiany te nie mają wpływu na dotrzymanie terminów wskazanych w umowie, będące następstwem sukcesji uniwersalnej po jednej ze Stron umowy.
§ 37. Odstąpienie od umowy przez Zamawiającego
1.	Zamawiający jest uprawniony do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia uzyskania przez niego wiedzy o okoliczności uzasadniającej odstąpienie, jeżeli:
1)	Wykonawca z przyczyn zawinionych nie będzie wykonywał umowy lub będzie wykonywał ją nienależycie i pomimo pisemnego wezwania Wykonawcy do podjęcia wykonywania lub należytego wykonywania umowy w wyznaczonym, uzasadnionym technicznie terminie nie zadośćuczyni żądaniu Zamawiającego,
2)	Wykonawca bez uzasadnionej przyczyny przerwie wykonywanie robót budowlanych na okres dłuższy niż  3 dni kalendarzowe i pomimo dodatkowego pisemnego wezwania Zamawiającego nie podejmie ich w okresie 3 dni kalendarzowych od dnia doręczenia Wykonawcy dodatkowego wezwania,
3)	Wykonawca z przyczyn zawinionych nie przystąpi do realizacji robót budowlanych albo pozostanie w zwłoce z realizacją przedmiotu umowy tak dalece, że wątpliwe będzie dochowanie terminu zakończenia robót,
4)	Wykonawca bez uprzedniej pisemnej zgody Zamawiającego dokona cesji wierzytelności z umowy,
5)	suma kar umownych naliczonych Wykonawcy przekroczy 30 % Ceny oferty – w terminie do 30 dni kalendarzowych od dnia przekroczenia,
6)	Kierownik budowy, Kierownicy robót lub inny/inni pracownik/pracownicy Wykonawcy zaangażowani w realizację przedmiotu umowy zaciągną zobowiązanie w imieniu Zamawiającego mogące rodzić skutki finansowe dla Zamawiającego lub wystąpią w imieniu Zamawiającego bez jego zgody – w terminie 30 dni kalendarzowych od dnia, w którym Zamawiający dowie się o okoliczności uzasadniającej odstąpienie,
7)	wystąpi jedna z przesłanek wykluczenia wskazanych w art. 24 ust. 1 pkt 13–22 lub ust. 5 pkt 1–2 p.z.p. – w terminie do 14 dni kalendarzowych od dnia, kiedy Zamawiający poweźmie wiadomość o okolicznościach uzasadniających odstąpienie od umowy z tych przyczyn,
8)	Wykonawca złoży fałszywe oświadczenie w ramach realizacji niniejszej umowy albo oświadczenie niekompletne, którego nie uzupełni w wyznaczonym przez Zamawiającego terminie – w terminie do 14 dni kalendarzowych od dnia, kiedy Zamawiający poweźmie informacje o okolicznościach warunkujących odstąpienie od umowy z tej przyczyny.
2.	W razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie będzie leżeć w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, Zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni kalendarzowych od powzięcia wiadomości o powyższych okolicznościach; w tym przypadku Wykonawca może żądać wyłącznie wynagrodzenia należnego z tytułu wykonania części przedmiotu umowy.
3.	Odstąpienie od umowy następuje za pośrednictwem listu poleconego za potwierdzeniem odbioru lub w formie pisma złożonego w siedzibie Wykonawcy za pokwitowaniem z chwilą otrzymania oświadczenia o odstąpieniu przez Wykonawcę.
4.	Odstąpienie od umowy nie zwalnia Wykonawcy z obowiązku zapłaty kar umownych.
5.	Jeżeli do czasu odstąpienia od umowy przez Wykonawcę lub Zamawiającego autorskie prawa majątkowe do utworów nie zostaną przeniesione na Zamawiającego, przejście tych praw na Zamawiającego nastąpi z chwilą odstąpienia.
§ 38. Odstąpienie od umowy przez Wykonawcę
1.	Wykonawca będzie uprawniony do odstąpienia od umowy w terminie  14 dni kalendarzowych od dnia pozyskania wiedzy o powstaniu okoliczności uzasadniającej odstąpienie, w przypadku gdy:
1)	zwłoka Zamawiającego w przekazaniu Dokumentacji projektowej, STWiORB, Dziennika budowy lub Terenu budowy przekracza  10 dni roboczych;
2)	zwłoka Zamawiającego w podpisaniu Protokołu odbioru częściowego/końcowego robót budowlanych przekracza 10 dni roboczych;
3)	Wykonawca nie otrzyma kwoty należnej według Protokołu odbioru częściowego/końcowego robót budowlanych w terminie 7 dni kalendarzowych od upływu terminu płatności, z wyjątkiem uzasadnionych potrąceń, w szczególności z tytułu roszczeń Zamawiającego lub kar umownych, na skutek polecenia Koordynatora czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego działającego w imieniu Zamawiającego dokonanego wpisem do Dziennika budowy;

2.	Odstąpienie od umowy następuje w formie pisemnej za pośrednictwem listu poleconego lub oświadczenia złożonego w siedzibie Zamawiającego za pokwitowaniem z chwilą otrzymania oświadczenia o odstąpieniu przez Zamawiającego.
§ 39. Obowiązki Wykonawcy i Zamawiającego w związku z odstąpieniem od umowy
1.	W przypadku odstąpienia od umowy przez Wykonawcę lub Zamawiającego Wykonawca ma obowiązek:
1)	natychmiast wstrzymać wykonywanie robót budowlanych, poza robotami mającymi na celu ochronę życia i własności, zabezpieczyć przerwane roboty w zakresie obustronnie uzgodnionym oraz zabezpieczyć Teren budowy i opuścić go najpóźniej w terminie 7 dni roboczych od dnia odstąpienia od umowy,
2)	przekazać Zamawiającemu wyroby i urządzenia, za które Wykonawca otrzymał płatność, w terminie  7 dni roboczych od dnia odstąpienia od umowy,
3)	przekazać Zamawiającemu Dokumentację powykonawczą i instrukcję eksploatacji budynku w terminie 2 dni roboczych od dnia odstąpienia od umowy.
2.	W przypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego z winy Wykonawcy, Wykonawca jest zobowiązany niezwłocznie zorganizować usunięcie sprzętu i robót tymczasowych na swój koszt i ryzyko. W przypadku niewypełnienia przez Wykonawcę powyższego obowiązku Zamawiający jest uprawniony do zlecenia usunięcia sprzętu i robót tymczasowych innemu podmiotowi (wykonawstwo zastępcze) na koszt i ryzyko Wykonawcy.
3.	Wykonawca ma obowiązek zastosowania się do zawartych w oświadczeniu o odstąpieniu poleceń Zamawiającego dotyczących ochrony własności lub bezpieczeństwa robót budowlanych.
§ 40. Rozliczenia w związku z odstąpieniem od umowy
1.	Strony ustalają, że odbiór robót wstrzymanych zostanie przeprowadzony w terminie 7 dni roboczych od dnia odstąpienia od umowy.
2.	W terminie 2 dni roboczych od dnia odstąpienia od umowy Wykonawca zgłasza gotowość do odbioru robót budowlanych wykonanych do dnia odstąpienia od umowy, zamieszczając w Dzienniku budowy stosowny wpis oraz przedkładając Zamawiającemu, Koordynatorowi czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego i Projektantowi sprawującemu nadzór autorski na piśmie zgłoszenie gotowości do odbioru. W przypadku niezgłoszenia w tym terminie gotowości do odbioru Zamawiający ma prawo przeprowadzić odbiór jednostronny. Zgłoszenie gotowości do odbioru zawiera min:
1)	dokumenty wskazane w § 27 ust. 2 umowy,
2)	kosztorys powykonawczy sporządzony metodą uproszczoną zawierający ceny jednostkowe robót budowlanych wskazane w kosztorysie ofertowym,
3)	kosztorys powykonawczy robót zabezpieczających wstrzymane roboty budowlane i Teren budowy sporządzony metodą uproszczoną.
3.	W terminie  2  dni roboczych od dnia otrzymania zgłoszenia o gotowości do odbioru robót wstrzymanych Inspektorzy nadzoru inwestorskiego przeprowadzają kontrolę zgodności dokumentów wskazanych w ust. 2 ze stanem faktycznym i umową oraz informują na piśmie Wykonawcę i Zamawiającego o zastrzeżeniach do zgłoszenia, o którym mowa w ust. 2, lub jego akceptacji.
4.	W terminie  2 dni roboczych Wykonawca zawiadamia Zamawiającego o uwzględnieniu zastrzeżeń do zgłoszenia gotowości odbioru robót wstrzymanych lub odmowie ich uwzględnienia, wskazując merytoryczne uzasadnienie swojego działania.
5.	W skład komisji odbiorowej wchodzą: pełnomocnik/pełnomocnicy Zamawiającego, pełnomocnik Wykonawcy, pełnomocnicy Podwykonawców uczestniczących w realizacji odbieranych robót, Kierownik budowy, Kierownicy odbieranych robót, Koordynator czynności inspektorów nadzoru inwestorskiego, Inspektorzy nadzoru inwestorskiego nad odbieranymi robotami i Projektant sprawujący nadzór autorski. Ponadto w odbiorze robót może uczestniczyć rzeczoznawca budowlany lub inna osoba wskazana przez Zamawiającego lub Wykonawcę.
6.	Na okoliczność odbioru robót wstrzymanych uczestnicy procesu budowlanego zamieszczają w Dzienniku budowy stosowne wpisy, a komisja odbiorowa sporządza w 3 egzemplarzach protokół.
7.	Wykonawca jest zobowiązany przekazać Podwykonawcom i Dalszym podwykonawcom kopie protokołu odbioru nie później niż  2 dni robocze po przeprowadzeniu odbioru.
8.	Jeżeli Wykonawca nie wykona robót budowlanych, których zaniechał, i nie usunie wad w terminie lub w sposób ustalony w Protokole odbioru robót budowlanych, Zamawiający, po uprzednim powiadomieniu Wykonawcy, jest uprawniony do zlecenia usunięcia wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy.
9.	Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie za roboty wykonane do dnia odstąpienia na podstawie zaakceptowanych przez Zamawiającego kosztorysów powykonawczych, pomniejszone o roszczenia Zamawiającego z tytułu kar umownych oraz ewentualne roszczenia o obniżenie ceny na podstawie rękojmi za wady i gwarancji jakości lub inne roszczenia odszkodowawcze, oraz pokryje koszty zakupionych wyrobów i urządzeń nienadających się do wbudowania w inny Obiekt budowlany.
10.	Koszty dodatkowe poniesione na zabezpieczenie robót budowlanych i Terenu budowy oraz wszelkie inne uzasadnione koszty związane z odstąpieniem od umowy ponosi Strona winna odstąpienia od umowy.
§ 41. Kary umowne
1.	Wykonawca zapłaci Zamawiającemu kary umowne:
1)	za zwłokę Wykonawcy w zamieszczeniu tablicy informacyjnej lub ogłoszenia zawierającego dane dotyczące BIOZ na Terenie budowy w dniu rozpoczęcia prac przygotowawczych – w wysokości  0,05 % Ceny oferty za każdy dzień kalendarzowy zwłoki,
2)	za zawinione przerwanie realizacji robót przez Wykonawcę trwające powyżej  2 dni roboczych – w wysokości  0,1 % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień roboczy przerwy w wykonywaniu robót budowlanych,
3)	za zwłokę Wykonawcy w stosunku do terminu zakończenia robót budowlanych – w wysokości 0,1  % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień kalendarzowy zwłoki, jaki upłynie pomiędzy umownym terminem zakończenia robót budowlanych a faktycznym dniem zakończenia robót budowlanych,
4)	za brak zapłaty wynagrodzenia należnego Podwykonawcom lub Dalszym podwykonawcom – w wysokości  5 % Ceny oferty za każde dokonanie przez Zamawiającego bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawców lub Dalszych Podwykonawców,
5)	za nieterminową zapłatę wynagrodzenia należnego Podwykonawcom lub Dalszym podwykonawcom – w wysokości  0,5 % Ceny oferty za każdy dzień kalendarzowy zwłoki od dnia upływu terminu zapłaty do dnia zapłaty,
6)	za nieprzedłożenie do zaakceptowania projektu Umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, lub projektu jej zmiany – w wysokości  5 % Ceny oferty za każdy nieprzedłożony do zaakceptowania projekt umowy lub jej zmiany,
7)	za nieprzedłożenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii Umowy o podwykonawstwo lub jej zmiany – w wysokości 5 % Ceny oferty za każdą nieprzedłożoną kopię umowy lub jej zmiany,
8)	za niedokonanie wymaganej przez Zamawiającego zmiany Umowy o podwykonawstwo w zakresie dostaw lub usług bądź terminu zapłaty we wskazanym przez Zamawiającego terminie – w wysokości  5 % Ceny oferty,
9)	za dopuszczenie do wykonywania robót budowlanych objętych przedmiotem umowy innego podmiotu niż Wykonawca lub zaakceptowany przez Zamawiającego Podwykonawca skierowany do ich wykonania zgodnie z zasadami określonymi umową – w wysokości 3 % Ceny oferty,
10)	za naruszenie zobowiązania do ubezpieczenia Wykonawcy i zapłacenia składek, a także do okazania Zamawiającemu dokumentów potwierdzających zawarcie umowy ubezpieczenia i opłacenia składek – w wysokości  1 % Ceny oferty za każde naruszenie,
11)	za naruszenie zobowiązania do usuwania odpadów, a także zobowiązania do przedkładania informacji o wytwarzanych odpadach oraz sposobach gospodarowania wytworzonymi odpadami – w wysokości 1 % Ceny oferty za każde naruszenie,
12)	za powierzenie obowiązków Projektanta, Kierownika budowy lub Kierownika robót osobie niezaakceptowanej przez Zamawiającego – w wysokości 0,5 % Ceny oferty za każdy dzień roboczy naruszenia,
13)	za nieobecność Kierownik budowy na Terenie budowy dłużej niż 1 dzień roboczy – 200,00  zł za każdy dzień roboczy nieobecności Kierownika budowy na Terenie budowy,
14)	za nieobecność Kierownika robót na Terenie budowy w trakcie realizacji robót budowlanych odpowiadających jego specjalności –  200 zł,
15)	za nieobecność Kierownika budowy lub Kierownika robót na naradzie koordynacyjnej – 200 zł za nieobecność każdej osoby na naradzie koordynacyjnej,
16)	za zwłokę Wykonawcy w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorze lub w okresie rękojmi za wady lub gwarancji jakości – w wysokości 0,1 % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień kalendarzowy zwłoki liczony od dnia upływu terminu na usunięcie wad,
17)	za niedopełnienie wymogu zatrudnienia pracowników fizycznych wykonujących roboty budowlane na podstawie umowy o pracę w rozumieniu ustawy – Kodeks pracy  – w wysokości kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (obowiązujących w chwili stwierdzenia przez Zamawiającego niedopełnienia przez Wykonawcę wymogu zatrudnienia pracowników fizycznych wykonujących roboty budowlane na podstawie umowy o pracę w rozumieniu Kodeksu pracy) oraz liczby miesięcy w okresie realizacji przedmiotu umowy, w którym nie dopełniono przedmiotowego wymogu, za każdą osobę poniżej liczby wymaganych pracowników fizycznych wykonujących roboty budowlane na podstawie umowy o pracę wskazanej przez Zamawiającego w § 10 ust. 1 umowy.
2.	Limit kar umownych, jakich Zamawiający może żądać od Wykonawcy z wszystkich tytułów przewidzianych w niniejszej umowie, wynosi  30 % Ceny oferty.
3.	Jeżeli kara umowna z któregokolwiek tytułu wymienionego w § 41 nie pokrywa poniesionej szkody, to Zamawiający może dochodzić odszkodowania uzupełniającego na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym.
4.	Zamawiający zapłaci Wykonawcy kary umowne:
1)	za zwłokę w przekazaniu Kierownikowi budowy Terenu budowy – w wysokości 0,05 % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień roboczy zwłoki,
2)	za zwłokę w przekazaniu Kierownikowi budowy Dziennika budowy – w wysokości 0,05 % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień roboczy zwłoki,
3)	za zwłokę w przekazaniu Wykonawcy Dokumentacji projektowej i STWiORB – w wysokości  0,1 % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień roboczy zwłoki,
4)	za nieprzystąpienie przez Zamawiającego do odbioru robót budowlanych zgłoszonych przez Wykonawcę w terminach określonych umową – w wysokości 0,1  % Ceny oferty za każdy rozpoczęty dzień roboczy zwłoki.
5.	Limit kar umownych, jakich Wykonawca może żądać od Zamawiającego z wszystkich tytułów przewidzianych w niniejszej umowie, wynosi  20  % Ceny oferty.
6.	Jeżeli kara umowna z któregokolwiek tytułu wymienionego w ust. 4 nie pokrywa poniesionej szkody, to Wykonawca może dochodzić odszkodowania uzupełniającego na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie cywilnym.
7.	Kara umowna z tytułu zwłoki przysługuje za każdy rozpoczęty dzień kalendarzowy zwłoki i jest wymagalna od dnia następnego po upływie terminu jej zapłaty.
8.	Termin zapłaty kary umownej wynosi 14 dni kalendarzowych od dnia skutecznego doręczenia Stronie wezwania do zapłaty. W razie zwłoki z zapłatą kary umownej Strona uprawniona do otrzymania kary umownej może żądać odsetek ustawowych za każdy dzień kalendarzowy opóźnienia.
9.	Zapłata kary przez Wykonawcę lub potrącenie przez Zamawiającego kwoty kary z płatności należnej Wykonawcy nie zwalnia Wykonawcy z obowiązku ukończenia robót budowlanych lub jakichkolwiek innych obowiązków i zobowiązań wynikających z umowy.

§ 42. Procedury rozstrzygania sporów
1.	Wszelkie spory wynikłe w związku z realizacją umowy Strony zobowiązują się rozpatrywać bez zbędnej zwłoki w drodze wspólnych negocjacji, a w przypadku niemożności osiągnięcia kompromisu spory te będą rozstrzygane przez sąd powszechny właściwy miejscowo dla siedziby Zamawiającego.
2.	Umowa została sporządzona w 3 jednobrzmiących egzemplarzach, 1 egz. dla Zamawiającego i 1 egz. dla Wykonawcy.

W imieniu i na rzecz Zamawiającego podpisali:

Podpis

………………………………………
(imię, nazwisko przedstawiciela Zamawiającego)	Podpis

………………………………………
(imię, nazwisko przedstawiciela Zamawiającego)	

………………………………………
(stanowisko)	
………………………………………
(stanowisko)	

Data:_ _._ _._ _ _ _ r.	
Data:_ _._ _._ _ _ _ r.	

W imieniu i na rzecz Wykonawcy podpisali:

Podpis

………………………………………
(imię, nazwisko przedstawiciela Wykonawcy)	Podpis

………………………………………
(imię, nazwisko przedstawiciela Wykonawcy)	

………………………………………
(stanowisko)	
………………………………………
(stanowisko)	

Data:_ _._ _._ _ _ _ r.	
Data:_ _._ _._ _ _ _ r.	

Załączniki: